به گزارش شبکه اطلاع رسانی راه دانا؛ در اوایل دهه ۱۹۷۰ میلادی، ارتش ایران ۴۶۰ دستگاه M60A1 ساخت آمریکا را به ناوگان زرهی خود افزود. این تانک‌ها که در آن زمان به عنوان یک سامانه قدرتمند شناخته می‌شدند، نقش مهمی در راهبرد دفاعی ایران ایفا کردند. با وقوع انقلاب ۱۳۵۷ و قطع پشتیبانی‌های خارجی، ادامه حیات و توان عملیاتی این ماشین‌های جنگی با چالش‌های بزرگی روبه‌رو شد، اما ایران با تکیه بر توان بومی به نوسازی تانک‌های قدیمی خود ادامه داد.
تانک M60 ایران؛ خرید شاه برای قدرت منطقه‌ای و بقا در جنگ
ایران در سال ۱۹۷۲، طبق ارزیابی وزارت امور خارجه آمریکا، ۴۶۰ دستگاه تانک M60A1 در اختیار داشت. پس از گذشت بیش از پنج دهه، تخمین‌ها نشان می‌دهد که حدود ۱۵۰ دستگاه M60A1 همچنان در ایران باقی مانده‌اند. این تانک‌ها با توپ ۱۰۵ میلی‌متری M68، وزن تقریبی ۴۷.۶ تن، موتور ۷۵۰ اسب بخار و سرعت ۴۸ کیلومتر بر ساعت در جاده‌ها، در زمان خود قدرتمند محسوب می‌شدند. انقلاب ۱۳۵۷ پشتیبانی عادی آمریکا را قطع کرد و جنگ ایران و عراق در سال بعد، بقای این تانک‌ها را با چالش‌های جدی روبه‌رو ساخت. بقای M60ها از طریق قطعه‌برداری از تانک‌های غیرقابل استفاده، ساخت قطعات بومی، بازسازی و نوسازی مکرر ممکن شد. محمدرضا شاه پهلوی تانک M60 را در اواخر دهه ۱۹۶۰ در قالب برنامه فروش نظامی خارجی و برای تثبیت ایران به عنوان قدرت نظامی برتر منطقه و حفاظت از مسیرهای نفتی خلیج فارس در برابر تهدیدات عراق خریداری کرد.
M60 در نبرد و تولد صنایع بومی ارتقاء
در نبردهای اولیه جنگ ایران و عراق (سپتامبر ۱۹۸۰) مانند عملیات گروه ضربت ۳۷ در نزدیکی فکه، تانک M60A1 با خدمه‌های آموزش‌دیده عملکرد موثری نشان داد. اما عملیات‌های زرهی بزرگ‌تر، نقاط ضعف عمیق‌تری را آشکار کرد؛ از جمله گل و لای، زمین‌های سیل‌زده، شناسایی ضعیف و ناهماهنگی پیاده‌نظام که بارها نیروهای زرهی را در انزوا قرار داد. شکست‌های بزرگ‌تر مانند نبرد هویزه در ژانویه ۱۹۸۱، نشان‌دهنده آسیب جدی به سیستم آموزش، رهبری و نگهداری نیروهای زرهی ایران بود. با ادامه جنگ، تحریم‌ها نگهداری ناوگان M60 را به یک صنعت داخلی تبدیل کرد که با قطعه‌برداری، تولید قطعات جایگزین و بازسازی موتورها، ناوگان را زنده نگه داشت. این تجربه عمیق با سیستم‌های زرهی غربی، منجر به معرفی ارتقاء صمصام (Samsam) شد که شامل سیستم کنترل آتش EFCS-3، زره واکنش‌گر (ERA)، گیرنده‌های هشدار لیزری و اخلال‌گرهای فروسرخ بود، هرچند تعداد نمونه‌های تبدیل‌شده آن هرگز فاش نشد.
سلیمان-۴۰۲؛ ارتقای جدید برای حفظ توان رزمی M60
ایران در ۱ سپتامبر ۲۰۲۴ از ارتقاء جدیدی به نام سلیمان-۴۰۲ (Soleiman-402) رونمایی کرد. گزارش‌ها این ارتقاء را شامل سیستم تشخیص و اطفاء حریق، داشبورد دیجیتال، هشدار لیزری، اخلال الکترونیکی، زره افزایشی گسترده، حفاظت واکنش‌گر، سامانه‌های ارتباطی به‌روز، ایستگاه سلاح کنترل از راه دور (RWS) و اپتیک حرارتی و سنسور هواشناسی دانستند. ارتش ایران اعلام کرده که تمامی M60های باقی‌مانده این استاندارد جدید را دریافت خواهند کرد. با این حال، شواهدی مبنی بر جایگزینی توپ اصلی با کالیبر ۱۲۰ میلی‌متری یا موتور جدید ارائه نشده و تانک همچنان توپ ۱۰۵ میلی‌متری M68 خود را حفظ کرده است. افزودن زره نیز وزن بیشتری را بر روی بسته‌قدرت (power pack) طراحی شده برای M60A1 اولیه وارد می‌کند. با این وجود، این ارتقاها بهبودهای عملی مانند دید حرارتی در نور کم یا گرد و غبار، هشدار لیزری برای خدمه و امکان درگیری با پیاده‌نظام یا پهپادهای ارتفاع‌پایین از طریق RWS را فراهم می‌کنند، اما حفاظت کاملی در برابر موشک‌های ضدتانک مدرن، مهمات پرسه‌زن یا توپخانه‌های دقیق ارائه نمی‌دهند.
وضعیت و نقش تانک‌های M60 در آینده دفاعی ایران
گزارش تهدید ارتش آمریکا در سال ۲۰۱۶ و گزارش‌های مربوط به رونمایی از سلیمان-۴۰۲، تعداد تانک‌های M60A1 باقی‌مانده در ایران را حدود ۱۵۰ دستگاه برآورد می‌کنند. این تعداد شامل تانک‌های عملیاتی، تبدیل‌های صمصام، سلیمان‌های جدید، تانک‌های ذخیره شده و تانک‌هایی که از آن‌ها قطعه‌برداری شده است. هیچ نقش رزمی عمده‌ای برای M60ها در عملیات‌های هوایی اخیر (سال‌های ۲۰۲۵ یا ۲۰۲۶) علیه ایران تأیید نشده است. وظایف احتمالی آن‌ها شامل دفاع سرزمینی، آموزش، قدرت ذخیره زرهی و پشتیبانی آتش برای ارتش منظم است. یک تانک طراحی شده در دهه ۱۹۶۰ میلادی، هنوز در برابر پیاده‌نظام، خودروهای سبک یا مواضع مستحکم ارزش دارد. با این حال، محدودیت‌های آن نیز روشن است؛ زره فولادی M60A1 پیش از موشک‌های با سرجنگی دوگانه، پهپادهای تهاجمی و مهمات تهاجم از بالا که اکنون در میدان‌های نبرد مدرن رایج هستند، طراحی شده است. تا تاریخ ۱۱ اوت ۲۰۲۶، تهران تعداد تانک‌های تبدیل‌شده به استاندارد سلیمان-۴۰۲ یا تعداد M60های قابل استقرار خود را منتشر نکرده است.
ارسال دیدگاه