کم اطلاعی و جزیره‌ای فکر کردن بزرگترین مشکل مدیریت بحران کشور است

به گزارش شبکه اطلاع رسانی راه دانا؛  به نقل از شبکه خبری  تهران نیوز ،در نظام حقوقی کشور ما مسئولیت‌های کیفری و مدنی برای مدیران ارشد ( دولتی – خصوصی ) در نظر گرفته شده است که در این میان مسئولیت مدنی مدیران انواع و اقسام مختلفی دارد، مدیران ارشد بحران کشور، مغز متفکر سازمان‌هایی محسوب می‌شوند که می بایست علاوه بر دارا بودن دانش حرفه‌ای و موضوعی، خود را در برابر تصمیمات خود مسئول بدانند، اما اگر مدیران ارشد بحران کشور به واسطه رابطه فامیلی و یا سابقه کار سیاسی انتخاب شده و به مقررات مربوط به حوزه فعالیت قانونی خود آشنا نباشند و یا خدای ناخواسته از آن عدول نموده و یا تخلف کرده باشند، مدیران بحران به تنهایی باعث ایجاد بحران در کشور می‌شوند، به همین منظور به خدمت آقای رضا اصلاحی حقوقدان و کارشناس مدیریت بحران رسیدیم تا در خصوص مسائل مدیریت بحران و چالش‌های پیش‌روی آن با خبر شویم.

تهران نیوز: مدیریت بحران کشور را چگونه ارزیابی می‌کنید؟

اصلاحی: هنوز بیست روز از زلزله کرمانشاه نگذشته بود که نجار، رئیس سازمان مدیریت بحران کشور اعلام کرد: زلزله تهران امنیت ملی ایران را به خطر می‌اندازد و سطح آمادگی ناچیز است و میزان آمادگی پایتخت در برابر زلزله‌ای بزرگ، ناچیز و غیر قابل قبول است و … ، که ناگاه خبر زلزله شش ریشتری کرمان همه مدیران بحران کشور را در بهت فرو برد، اسماعیل نجار سیاست‌مدار و رییس سازمان مدیریت بحران کشور و فامیل رییس جمهور، سال‌ها قبل گفته بود: مطالعات انجام‌شده برای تهران نشان می‌دهد اگر در روز، زلزله اتفاق افتد، یک میلیون و ۸۰۰ هزار نفر در یک لحظه، جان خود را از دست می‌دهند و اگر در شب این اتفاق بیفتد، خسارات قابل پیش بینی نیست، به یاد مثل قدیمی افتادم که می‌گفت از کرامات شیخ ما این است، شیره را خورد و گفت شیرین است! در اغلب کشورهای پیشرفته یا رو به توسعه یکی از راه‌های مهم حفظ حقوق شهروندان و حفظ اقتدار سرزمینی، پیروی از قوانین مسئولیت مدنی و کیفری مدیران و بالطبع اجبار به انتخاب مدیران کارکشته و کاربلد در حوزه‌های تخصصی و مرتبط است تا با نظارت دقیق بر فعالیت آن‌ها و همچنین پیگیری انحرافات قانونی ( خواسته یا ناخواسته ) و یا تخلفات آنها بتوان مدیریت صحیح را رصد نموده و مشکلات احتمالی را از سر راه برداشت.

*تهران نیوز: عدم شایسته سالاری در انتخاب مدیران چه تاثیری بر حوزه مدیریت بحران کشور دارد؟

اصلاحی: سخنم را با دو حدیث ‌آغاز می‌کنم، رسول اکرم (ص) می‌فرمایند: هر کس کارگزاری از مسلمان‏ را به کار گمارد و بداند که میان ایشان، افرادی شایسته و داناتر از او به کتاب خدا و سنت پیامبرش هست، به خدا و پیامبرش و همه‏ مسلمانان خیانت کرده است (القضاه،ج ۶۸،۱) ، همچنین امام علی (ع) می فرمایند: چهار چیز نشانه تیره‏ بختی دولت‏‌هاست: واگذاردن کارهای اصلی و اساسی و پرداختن به‏ امور فرعی و به کار گرفتن افراد پست و کنار زدن صاحبان فضل ( غرر الحکم ، ج ۲،۳۷۶) . البته در این مجال اندک قصد ندارم به صورت صریح و با ذکر نام افراد و مصداق به سراغ موضوع بروم، لیکن از مسائل مهم در فلسفه حقوق، مبحث ضرورت قانون است، قانون چه خلأیی را پر می‏‌کند و چه نیازی را برمی‏‌آورد، که با نبود آن همه ما را متوجه خود می‌کند، اگر قانون و یا بهتر بگویم ترس از عقوبت خطای انجام شده توسط مدیران وجود نداشته باشد، باعث می‌شود انتخاب مدیر توسط مقامات کشوری و لشگری، در هر سمتی، حالت افراط به خود بگیرد، و منشأ طغیان، انحراف، استکبار و زمینه بهره‏‌کشی بی‏‌رویه از دیگران و اخذ تصمیمات بی ریشه و بدون ساختار قانونی را فراهم ‏‌آورد.

* تهران نیوز: وجود قانون چه نقشی درجهت جلوگیری از روند فساد در پست‌های مدیریتی دارد؟

اصلاحی: برای جلوگیری از این روند نامطلوب، به لحاظ عقلی درمی‏‌یابیم که باید ضابطه و قاعده و قانونی جامع، کامل و متناسب با نیاز مدیریت کلان کشور وجود داشته باشد، و در این‌جا است که به لزوم وجود قانون برای کنترل خطای مدیران، بی تدبیری، فزون‏ طلبی و برگرداندن پیش تاختگان به پشت مرزهای مجاز پی می‏‌بریم، به نظر من، حس مسئولیت پذیری بر مبنای تخصص و در چارچوب قانون در حکم خط‏‌کشی مهندسی اجتماعی و هر گونه فعالیت اقتصادی، سیاسی، فرهنگی و .. ، است که ساختارهای جامعه را در سطوح متفاوت و علی الخصوص در بین مدیران ارشد کشور طراحی می‏‌کند، به طور خلاصه، قانون صحیح و مبتنی بر اصول علمی و پذیرش حقوق مسئولیت‌های مدنی و کیفری توسط مدیران و مسئولین کشور، تعیین حد و مرزها، ارائه خدمت مطلوب و واقعی ( بر مبنای کار کارشناسی در حیطه شناخت اساسی هر حوزه فعالیت )، از بین بردن زمینه اختلاف‌ها، دفع تجاوز متجاوزان، داوری میان انسان‌ها، نشان دادن راه تعالی و کمال، ایجاد نظم، برقراری عدالت و فراهم نمودن زمینه‌‏های تکامل مدیریت در جوامع نوین است.

انتخاب مدیران و کارگزاران اصلح چه در بخش دولتی و چه در سازمان های خصوصی دارای اهمیت بسیار می‌باشد، به منظور انتخاب اصلح، باید معیارهای قانونی، تخصصی، اخلاقی و ملی وجود داشته باشد تا مدیران و کارگزاران با آن معیارها سنجیده و ارزیابی شوند، با توجه به حجیت کلام معصوم ( ع ) که در ابتدای عرایضم به آنها اشاره داشتم، در این بحث سعی می کنم معیارهای انتخاب مدیران خاص بحران که از تجربیات سازمان‌های موفق در حوزه مدیریت بحران استخراج شده است ارائه گردد، معیارهای به دست آمده، در حوزه تخصصی و حقوقی ( مسئولیت حقوقی مدیران در قبال نوع مسئولیت‌شان ) دسته بندی شده است، در حالی که معیارهای تخصصی برانجام موفقیت آمیز شغل دلالت دارند، معیارهای حقوقی به ابعاد بازدارنده و یا هنجاری عملکرد مدیران می پردازد، این دسته بندی از حیث اساس و ریشه متفاوت با گونه شناسی‌های رایج بوده و از این منظر، جزو داده‌های تحلیل الگوی قانونی برای مدیریت بحران در جهت همگرایی سازمانی به شمار می آید.

* تهران نیوز: از نمونه کشورهایی که از کارشناسان متخصص در حوزه مدیریت بحران استفاده کردند مثالی بزنید؟ 

اصلاحی: به طور مثال رییس سازمان مدیریت بحران روسیه ( وزارت دفاع غیر نظامی روسیه ) طی ۳۵ سال توانسته با گذراندن دوره های تخصصی از دانشکده فرماندهی مهندسی عالی، آکادمی مدیریت و فرماندهی ارتش، دانشکده دوره های عالی آموزش رهبران مدیریت بحران و دفاع و امنیت فدراسیون روسیه، آکادمی ستاد کل نیروهای مسلح، آکادمی مدیریت دولتی، دکترای مدیریت بحران با پایان نامه خود درمورد مشکلات افزایش کارآیی نجات اضطراری در شرایط شهری و با بیش از ۹۵ کتاب و مقاله علمی، با دو اختراع تخصصی و سابقه کار مستمر در وزارت دفاع غیر نظامی روسیه ( مدیر حفاظت مدنی کارخانجات، رییس مرکز منطقه ای شمال غربی وزارتخانه‌های اضطراری، معاون وزیر فدراسیون روسیه برای دفاع مدنی، معاون ارشد موارد اضطراری و از بین بردن پیامدهای بلایای طبیعی، وزیر فدراسیون روسیه برای دفاع مدنی، مدیر ارشد اورژانس فدراسیون روسیه، مدیر ارشد اداره رفع پیامدهای بلایای طبیعی وزارت دفاع غیر نظامی روسیه، پس از کسب قابلیت‌های فراوان در جایگاه رییس سازمان دفاع غیر نظامی روسیه قرار بگیرد.

* تهران نیوز: وضعیت مدیران بحران و هلال احمر در کشور ما چگونه است؟

اصلاحی: متاسفانه با اندک بررسی در می‌یابیم که اغلب مدیران بحران در سطح کشور و سازمان‌های تخصصی مثل اورژانس و … ، یا پزشک بوده و هستند و یا تخصصی در جمع آوری مدارک پزشکی دارند و یا اصولاً افراد نظامی و یا سیاسی با کارنامه‌ای از فعالیت‌های تجربی و غیر تخصصی در حوزه مدیریت بحران دارند، لیکن شاهدیم که طی سال‌های قبل و بعد از انقلاب، تمام مدیران یک سازمان کاملاً تخصصی و حتی معاونانش، نه تنها در حوزه تخصصی مدیریت بحران و امداد و نجات سر رشته‌ای نداشته و ندارند، بلکه حتی در سطوح مختلف مدیریتی نیز، اغلب از مدیران رانتی و واسطه‌ای و امثالهم بهره برده است.

 یکی از بزرگترین و منسجم ترین سازمان‌های خدمت رسان در مواقع بحران جمعیت هلال احمر است که متاسفانه بعد از انقلاب و بدون تدبیر مدیریتی، با تغییرات فاحشی در حوزه فعالیت‌هایش مواجه شد که بنده مختصر مواردی را اشاره خواهم کرد: علی اصغر پیوندی – اهل سرخه – سمنان – دکتری گوش و حلق و بینی، سیدامیرمحسن ضیائی – اهل شاهرود – استان سمنان – دکتری اورولوژیست، محمد فرهادی – اهل شاهرود –  استان سمنان – دکتری گوش و حلق و بینی، ابوالحسن فقیه – اهل قائنات – خراسان جنوبی – دکتری جعلی پزشکی ( به استناد اسناد مجلس )، سید مسعود خاتمی – پزشک عمومی، احمد نوربالا- اهل تفت – روانپزشک، سیف‌الله وحید دستجردی – اهل اصفهان – پزشک عمومی، سید حسن آقایی فیروزآبادی – اهل مشهد – دکتری دامپزشکی، علی بهزادنیا – پزشک عمومی، کاظم سامی کرمانی – اهل مشهد – روانپزشک، حسن خطیبی – اهل تهران – دکتری ادبیات فارسی.

وقتی که مدیرعامل یکی از اصلی ترین سازمان‌های امداد و نجات و ایمنی و آتش نشانی پایتخت دارای سوابقی همچون داشتن دان ۶ کاراته و عضو هیات رئیسه فدراسیون کاراته، رییس هیات اسکی نیروهای مسلح ایران، رییس هیئت مدیره موسسه فرهنگی ورزشی و رفاهی پیام، معاون توسعه مدیریت هماهنگی و امور پشتیبانی وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات ، معاون توسعه منابع انسانی و پشتیبانی وزارت صنعت معدن و تجارت است، خوب طبیعی است که ما در مهار بحران عاجز خواهیم ماند .

* تهران نیوز: در مقایسه با مدیریت بحران کشور روسیه، ایران در چه وضعیتی است؟ 

اصلاحی: با یک مقایسه سرانگشتی با امتیازات و تخصص مدیر بحران روسیه با مدیران بحران کشورمان به این نتیجه می رسیم که یا دنیا مسیر را اشتباه رفته یا مملکت ما، یا به کل قحط الرجال بوده و هست و یا این بزرگواران درجه ایمان‌شان بر قانون و اساسنامه یک سازمان کاملاً تخصصی مثل هلال احمر قوی‌تر شده، یا اینکه آنقدر این بزرگواران مسلط به امور معنوی و اخروی هستند که حتی از احادیث مدیریتی که سال‌ها از دهان مبارک خودشان هم شنیده‌ایم، فراتر رفته و خود حدیث ساز شدند !!!، در یک بحران ارتش مسئول می‌شود در بحرانی دیگر هلال‌احمر و در بحرانی دیگر سپاه و در بحرانی دیگر فلان سازمان دیگر…!!!، این یعنی بی قانونی و بی تدبیری و بی ایمانی و خودبزرگ بینی، یعنی فرار از حوزه مسئولیت‌های اداری، قانونی، دینی و هر چیزی که اسمش را بگذاریم.

در هر حال مجبورم برای ابتر نماندن موضوع بحث، به چند نکته اشاره کنم که اساسی‌تر از همه باید به مشکلات اساسی سازمان‌های دولتی و غیر دولتی در کشور و جزیره‌ای فکر کردن و حتی کم اطلاعی از موضوع مسئولیت‌های مدنی مدیران در مدیریت قبل از بحران اشاره کرد که در هنگام وقوع حوادث، منجر به بروز تاثیرات نامطلوب و تداخل ماموریت‌ها و به صورت ناهنجاری‌های عملیاتی می گردد، آموزش در کشورهای توسعه یافته از جایگاه ویژه‌ای برخوردار می باشد ولی متاسفانه در کشور ما هنوز به درستی شناخته نشده و کمتر مورد توجه است و از آنجایی که اعتقاد داریم، مدیریت بحران، همانند مصون سازی سیستم دفاعی بدن در مواجهه با امراض و بلایا است، و می بایست از همه توان مادی و معنوی و با تکیه بر آموزش و استفاده از دانش روز، سطح آمادگی در بین دستگاه‌های اجرایی و عملیاتی را به نقطه مطلوب رساند در پایان امیدوارم که همه ما به جای نق زدن و نقادی بدون برنامه، تصمیم بگیریم تا درست انتخاب کنیم، درست بی‌اندیشیم و درست عمل کنیم تا مدیون تاریخ این سرزمین و خون پاک شهدای‌مان نباشیم .