به گزارش خبرنگار فرهنگی شبکه اطلاع رسانی راه دانا، جام جهانی ۲۰۲۶ بیش از آنکه ویترین فوتبال باشد، میدان آزمون رسانه در ایران بود؛ آزمونی که نتایج آن، زنگ خطری جدی برای متولیانِ تولید محتواست. در شرایطی که مخاطب ایرانی انتظار داشت با بلوغ رسانهای، تحلیلی دقیق و روایتی جذاب از مهمترین رویداد ورزشی جهان بشنود، آنچه نصیبش شد، ترکیبی از سطحینگری تجاری در پلتفرمها و سردرگمی فنی در رسانه ملی بود.
پلتفرمهای نمایش خانگی (فیلیمو، فیلمنت، نماوا) که با بودجههایی سرسامآور (فراتر از ۴۰۰ میلیارد تومان) وارد میدان شدند، عملاً در یک دام افتادند، اولویت وایرال شدن بر کیفیت. برنامههایی نظیر بفرمایید جام یا جیمی جام نه برنامهی ورزشی، که ریالیتیشوهای سرگرمکنندهای بودند که فوتبال را تنها بهانهای برای فروش اشتراک و جذب تبلیغات میدیدند. حضور مهمانان غیرفوتبالی و تقلیل تحلیل فنی به شوخیهای زرد و حاشیههای شخصی، تنها یک پیام داشت، برای این پلتفرمها، فوتبال بهانهای بود تا ماشین سرگرمیسازیشان پرقدرتتر بچرخد. این فوتبال بزکشده شاید در کوتاهمدت توجه جلب کند، اما در درازمدت، اعتماد مخاطب هوشمند را که تشنه دانش و تحلیل است، میسوزاند.
در سوی دیگر میدان، رسانه ملی با وجود حفظ مرجعیت در پخشِ بازیها، در انتخابِ راویان این رویداد دچار خطای راهبردی شد. سیاست جوانگرایی بیتعادل باعث شد که جای خالی گزارشگران باسابقه که میتوانستند با خاطرهسازی و تحلیلهای فرامتنی، جام جهانی را برای مخاطب به یادماندنیتر کنند، به شدت احساس شود. گزارشگران جوان، اگرچه پرانرژی بودند، اما فاقد عمق نگاه برای هدایت ذهن بیننده در جریان بازیهای حساس بودند. تلویزیون فراموش کرد که گزارشگری فقط روایت اتفاقات داخل زمین نیست، روایت تاریخ، آمار و روانشناسی مسابقه است که تنها از دل تجربهای سالیان به دست میآید.
ماجرای برنامه «فوتبال ۳۶۰» نیز نمادی از آشفتگی ساختاری در فضای رسانهای ماست. ورود به تولیدات جریانساز بدون طی کردن شفاف مراحل قانونی و تقابلهای گاهوبیگاه با نهادهای ناظر، فضای رسانه را به سمت دوگانگی سوق داد. نقد من به این وضعیت، نقد طرفداری یا مخالفت نیست؛ نقد فقدان قواعد بازی است. وقتی قانون برای همه به یک اندازه شفاف نباشد، خلاقیت جای خود را به لابیگری و حاشیه میدهد و این بزرگترین آسیب برای فضای رقابتی رسانهای است.
مخاطب امروز دیگر «مشتری ساده» نیست
جام جهانی ۲۰۲۶ تمام شد، اما قضاوت مخاطبان دربارهی این کارزار رسانهای تازه شروع شده است. رسانهها باید بدانند که در عصر انفجار اطلاعات، مخاطب با کلیپهای جنجالی و خندههای تصنعی اقناع نمیشود. رمز ماندگاری در این بازار، نه هزینههای نجومی است و نه استفاده از چهرههای فضای مجازی، رمز ماندگاری، کیفیت روایت و احترام به شعور مخاطب است.
اگر قرار است در جامهای آینده، رسانه ایرانی سربلند باشد، باید از سرگرمی سطحی فاصله گرفت و به سمت رسانه متفکر حرکت کرد. مخاطب امروز، بیش از آنکه به دنبال خنده باشد، به دنبال حقیقت فوتبال است.
ارسال دیدگاه