مشروطیت، نقطه عطفی برای اضمحلال سلطنت طلبان

به گزارش شبکه اطلاع رسانی راه دانا، به نقل از صبح توس، نهضت مشروطه که برخی از آن به “انقلاب مشروطه” نیز یاد می‌کنند، در سال ۱۲۸۵ شمسی اتفاق افتاد. در تاریخ سلسله پادشاهان قاجار که  حدود ۱۵۱ سال نیز به طول انجامید تفکر فردی و استبدادی و سلطه پادشاه بر کشور حاکم بود. مردم در قالب رعیتی تعریف می شدند که چندان جایگاهی در بین حاکمان نداشتند و این موضوع به روندی قانونی تبدیل شده بود. هر چند که در روند مشروطیت چند عامل دخیل بود؛ اما این روند دیری نپایید و دوباره حتی با وجود قانون، تفکر و روش سلطنت طلبان مستبد بر کشور سایه افکند و کشور بار دیگر زیر سلطه شاهی تا انقلاب اسلامی ایران ادامه داشت.

در واقع نهضت مشروطیت از این جهت در آن بازه تاریخی اهمیت دارد که باعث کاهش قدرت استبدادی پادشاه شد که در تاریخ یکه تازی می کرد. لذا از این حیث نهضت مشروطه، جایگاه ویژه‌ای را در تاریخ سیاسی معاصر ایران دارد. این حادثه تاریخی توانست ارکان قدرت مطلقه و اربابان حرمسراها را که هیچ چیز خارج از اراده آنها انجام پذیر نبود را به پادشاهی مشروط تبدیل نمود.
به هر شکل، در علل شکل گیری و ریشه‌های نهضت مشروطه زمینه های داخلی و خارجی نقش موثری داشتند. ریشه داخلی نهضت مشروطه را می‌توان در رفتار متکبرانه پادشاهان قاجار و تجاوز وابستگان درباری در حرمسراها و حکومت حاکمان ولایات و سخت گیری بیش از حد بر رعیت از جمله عوامل داخلی مشروطه بود.
در ابعاد خارجی مداخله بی حد و حصر دولت‌های روس و انگلیس در امور ایران به عنوان اصلی ترین عامل مخالفت مردم با آنها و شکل گیری نهضت مشروطه شد. در واقع جرقه‌های نهضت از حادثه نوز بلژیکی و اهانت به روحانیون شروع شد که باعث شد موجب نارضایتی و خشم عمومی مردم شوند. از طرفی احداث بانک استقراضی روس در قبرستان مسلمانان و تنبیه تاجران از دیگر عوامل مشروطه شد.
به هر شکل سرانجام انحراف در نهضت مشروطه و عوامل آن می توان به ساده‌اندیشی برخی از نیروهای معتقد در نهضت مشروطه، تهمت و افترا زدنهای بیجا و در سطح وسیع و نیز انگ‌زدنهای سیاسی و از طرفی دو دستگی و چند دستگی بین علما و دامن زدن به این اختلافات و مهمترین آن اعدام شیخ فضل الله نوری در تهران و منزوی شدن بسیاری از علماء نوعی بیزاری عمومی وملی از انقلاب مشروطیت را در مردم دیندار بوجود آورد. در واقع خوب نشناختن غرب و دست کم گرفتن خطر استعمار عامل مهم دیگری که باید در زمره علل انحراف مشروطیت مطرح کرد.
در تحلیل و نقد نهضت مشروطه و ارتباط آن با انقلاب اسلامی که برخی از سیاسیون به تبیین آن پرداخته اند؛  به نظر می رسد که فاصله ایدئولوژیک مبانی مشروطه با انقلاب اسلامی زیاد است. چرا که مشروطیت اعتقاد به سلطنت و پادشاهی داشت؛ درحالیکه انقلاب اسلامی تفکری بود که گزینه مشروطه را قبول نداشت و سلطنت را یک نوع استبداد می‌داند.
حسن قیاسی
انتهای پیام/ج