به گزارش شبکه اطلاع رسانی راه دانا به نقل از کرمان۱۴۰۰ ؛ خانیکوف سیاح قرن نوزدهم روس درباره خانه های شخصی کرمان می گوید: خانه های شخصی کرمان به علت دارا بودن دودکش چهارگوش به نام بادگیر که روی شکافی در سقف قرار گرفته است از دیگر خانه های ایرانی متمایز می شود. در این شهر نیاز به یخ باعث شده که در هیچ یک از مناطق ایران یخچال هایی به این خوبی و به این تعداد ساخته نشده باشد. معمولا این یخچال ها را به شکل مخروط های بلندی می سازند که از طرف جنوب، مشرق و مغرب در پناه دیوارهای مرتفعی قرار دارند. این دیوارها یخچال ها را از انعکاس نور و حرارت قسمت هایی از خاک که بیش از همه در معرض نور خورشید قرار دارند، حفظ می کند. تعداد زیاد این گونه یخچال ها نشانگر سودآوری صنعت یخ سازی است.
, شبکه اطلاع رسانی راه دانا, کرمان۱۴۰۰,یخدان چیست؟
, یخدان چیست؟,قد و اندازه یخدونها متفاوت اما طرح و نقشه آنها تقریبا یکسان بوده است.آنها متشکل از یک مخزن،شامل چاهی وسیع برای انبار کردن یخ هستند که سقفی مخروطی و غالبا بسیار مرتفع دارد با دیوارهایی بسیار بلند که در سمت جنوب حوضچههایی که در آنها یخ میسازند،برپا ایستادهاند. یک بنای کوچک جزء بیوتات بنای اصلی نیز وجود داشته که سرپناه نگهبان یخدون یا انبار ابزار و وسایل کار بوده است.
,یخچال حاجی آقا علی در عباس آباد یکی از مهمترین و مشهورترین یخچالها در میان پنج یخچالی است که در شهر کرمان وجود دارد.چاه محل یخ آن به شکل استوانه است با عمق ۵/۴ متر و به قطر ۵/۹ متر.پلکانی که در دیوار تعبیه شده و اجازه میدهد به ته آن رفت.در مرکز این چاه بخشی وجود دارد توپر که حفر نشده و امکان میدهد یخ را برداشت و اجازه نداد که سطح زیادی از یخ در معرض هوا قرار گیرد.سوراخ چاهکی که در ته این چاه باز میشود اجازه میدهد آب آن مقدار از یخهایی که ذوب میشود تخلیه شود.جدارها و ته قسمت تاجی شکل توخالی که از یخ پر میشود با آجر فر شده است.ظرفیت یخچال حدود ۲۹۰ متر مکعب است.ارتفاع از ته چاه تا نوک سقف مخروطی ۱۲ تا ۱۶ متر است.
,یخچال عباس آباد نظیر تمامی یخچالهای فلات ایران دارای سرپوشی است مرتفع به شکل مخروط مشابه مخروطی که غالبا روی آب انبارها برپا میکنند.
,این«گنبدها»که بیرون آنها گاه صاف و صیقلی اما غالبا به شکل پلکانی است تا نگهداری و مرمت آنها آسانتر باشد در قسمت پایه از آجر ساخته شدهاند و گاه از خشت خام و سپس با کاهگل اندود گردیدهاند.این نوع مصالح به کار تبخیر و در نتیجه خنک شدن درون یخدون یاری میدهد. ضخامت دیوارها معمولا بسیار زیاد است(در اینجا در قسمت پایه ۵/۳ متر)تا درون یخدون را خنک نگه دارد اما برای این نیز هست که برپا داشتن گنبدی با این ارتفاع بر آن امکانپذیر شود تا مقدار زیادی هوای آزاد-که نوعی عایق حرارتی است برای یخ-در درون یخدون وجود داشته باشد. روزنی در نوک گنبد به هوای گرم شده امکان خروج میدهد.
,دیوار سایه انداز، دیوار طویل بسیار بلندی بوده که از مشرق به مغرب کشیده میشده است. ارتفاع بلند این دیوارها که گاهی تا ۱۰ متر میرسد، در طول روز از تابش آفتاب بر روی آبهای منجمد شده در حوضچهها جلوگیری میکند. در صورتی که در مشرق و مغرب کمی آفتاب بر روی سطوح یخ میتابید، در این نقاط نیز دیوارهای سایه انداز جانبی متصل به دیواراصلی احداث میکردند. برای کم کردن فشار وارده بر پایه در طول دیوار، طاقنماهای متعددی احداث میشد که علاوه برکمک به ایستایی دیوار، ایجاد سایه روشن در نمای دیواره نموده و از یکنواختی آنان میکاهد، مانند یخچال مویدی درکرمان و یخچال عباسآباد در رفسنجان.
,طی ماههای تابستان هرروز یخ به مقدار لازم برای مصرف صاحبان حق و مشتریان برداشت میشده است.قطعات یخ را با دقت توزین نمیکردهاند و به نظر میرسد واحد اندازهگیری ظرفیت جوالهایی بوده که از کرک بز میبافتهاند.مشتریها جوالها را از یخ پر میکردند و سپس در آنها را میدوختهاند و بار الاغها میکردهاند.رطوبت باعث میشده این جوالهای کرکی بویژه نسبت به حرارت عایق شوند،دستکم برای مدت کوتاهی که نقل و انتقال انجام میشده است.
,انتهای پیام/گ
]
ارسال دیدگاه