ترکیه، نخستین قربانی بحران سوریه و عراق/ خود کرده را تدبیر نیست!

به گزارش شبکه اطلاع رسانی راه دانا به نقل از نافع؛ به نظر می رسد گروه تروریستی داعش به پایان کار خود نزدیک می شود؛ این گروه هم در سوریه و هم در عراق در سراشیبی سقوط قرار گرفته و گمان نمی رود برای سقوط آن، زمان زیادی مورد نیاز باشد؛ نکته مهم این است که پایان کار داعش، آغاز روند بحرانی دیگر در هر دو کشور و چه بسا در کل منطقه خواهد بود.

اقلیت کردها در هر دو کشور، پس از قرار داد «سایکس پیکو» در پایان جنگ نخست جهانی همواره احساس سرخوردگی و اجحاف داشته اند زیرا با اینکه نژاد متفاوت وزبان متفاوات  از اعراب دارند، اما با تصمیم قدرتهای فرامنطقه ای زیر نفوذ اعراب قرار گرفته اند.

کردهای عراق البته بسیار پیشتر دست به سلاح بردند و تقریبا از 50 سال گذشته تا کنون درگیر جنگ با دولت مرکزی بوده اند و براثر این تلاش ها حتی در زمان حکومت حزب بعث از حداقل خودمختاری برخوردار بودند گرچه درمقابل خون بهای سنگینی پرداخت می کردند.

در سوریه با وجود نارضایتی قوم کرد از وضعیت خود؛ برخورد نظامی با دولت مرکزی به همانند عراق نبود، اما بحران سوریه موجب شد کردها بناچار و در غیاب دولت مرکزی خود به دفاع از مناطق کرد نشین بپردازند و این روند موجب تشکیل نیروی نظامی کردها با عنوان «نیروهای دموکراتیک سوریه» و زیر حمایت آمریکا علی رغم مخالفت شدید ترکیه شده است.

از زاویه نگاه قدرت های فرامنطقه ای تجزیه کشورهای منطقه خاورمیانه از اهداف راهبردی آنها است.

به نظر می رسد با گذشت حدود 100سال از قرار داد «سایکس پیکو» و تجزیه امپراطوری بزرگ عثمانی ورفع خطر از اروپای مسیحی اکنون قدرت های فرا منطقه¬ای در پی کوچک ترکردن کشور های منطقه هستند.

از بین کشورهای خاورمیانه سوریه و عراق نامزدهای نخست تجزیه وتبدیل شدن به چندین کشور شده اند.برای تجزیه عراق و سوریه علاوه بر نقش آمریکا زمینه های داخلی نیز از قبل وجود داشته و اکنون نیز جنگ داخلی دو کشور به عنوان عامل شتاب دهنده؛ این روند را تسریع می بخشد.

از این رو چند ماه قبل کردهای سوریه اعلام خود مختاری کرده و خود را در قالب دولت فدرال سوریه تعریف کردند- نه به عنوان استان یا استان هایی از سوریه- امری که البته با مخالفت دولت سوریه ونیز ترکیه رو برو شد، اما به نظر میرسد آمریکایی ها در قالب استرا تژی بلندمدت خود از آن حمایت می کنند.

 بنا براین هم در سوریه و نیز در عراق، گروهای کُردی سعی دارند سرزمین بیشتری را از چنگ داعش بیرون بیاورند که در فردای شکست داعش، اهرم فشار بهتری برای خود مختاری بیشتر و یا حتی استقلال در دست داشته باشند.

کردهای سوری با حمایت هوایی آمریکا به سوی «رقه»پایتخت خود خوانده داعش به پیش می روند.

در مقابل دولت سوریه نیز با درک هدف آمریکا وکردها از یکی دو هفته پیش، فلش حملات خود را به سوی رقه تغییر داده و با حمایت شدید هوایی روسیه سعی دارد قبل از رسیدن کردها به رقه، خود این شهر را از دست داعش آزاد کند.

در عراق نیز کردهای این کشور همین استراتژی را در رسیدن به موصل دنبال می کنند و سعی دارند قبل از اینکه ارتش عراق و نیروهای بسیج مردمی بتوانند موصل را آزاد کند به این شهر برسند و افتخار شکست داعش را به نام خود ثبت کرده و مناطق تحت امر خود را بیش از پیش وسعت دهند.

ریشه منازعه کردها با دولت مرکزی در عراق همان گونه که اشاره شد عمیق تر از منازعه کردهای سوریه با دولت این کشور است و به تشکیل عراق در سالهای پس از جنگ اول جهانی باز می گردد.

پس از شکست صدام در جنگ با ائتلاف غربی، اقلیم کردستان عراق پذیرش قانون اساسی جدید عراق را مشروط به تعیین سرنوشت کرکوک کرد زیرا مدعی بوده کرکوک یک شهر کردی است و باید بخشی از اقلیم کردستان عراق باشد.

دولت مرکزی عراق زیر بار نرفت تا اینکه مقرر شد در آینده در مورد سرنوشت کرکوک همه پرسی انجام گیرد، اما حمله داعش و فرار بزدلانه ارتش دست پرورده آمریکا در عراق از موصل وحتی کرکوک- که فاصله زیادی با جبهه جنگ داشت و داعش هیچ گاه به کرکوک نرسید-کردها از فرصت استفاده کرده وکرکوک را -که از طرف ارتش عراق وصرفا از ترش داعش تخلیه شده بود -تصرف کردند.

اگر حمله داعش رخ نمی داد چه بسا تصرف کرکوک برای کردها به عنوان رویا باقی می ماند.

اقلیم کردستان اکنون با در اختیار داشتن کرکوک تلاش دارد با حمایت هوایی آمریکا موصل را نیز زود تر از ارتش عراق تصرف کند تا بتواند در پایان جنگ با داعش بیشترین سرزمین ممکن را در اختیار داشته باشد. تصرف موصل برای کردها به عنوان وجه الضمان تصرف دائمی کرکوک خواهد بود به این معنی که به احتمال زیاد پس از تصرف موصل در چانه زنی های سیاسی، کردها در نهایت بپذیرند از موصل عقب نشینی کنند و این را به عنوان امتیازی به دولت عراق تلقی کند و در مقابل، کرکوک را برای همیشه در اختیار داشته باشند.

بنابراین هدف های قومی در دو کشور سوریه و عراق در حال حاضر با اهداف آمریکا در منطقه همسو شده است و آمریکا در راستای سیاست های بلند مدت خود که همانا تجزیه کشورهای منطقه است گام برمی دارد.

در این میانه به جز دو کشور مزبور بیشترین زیان را دولت ترکیه خواهد دید که قربانی بحرانی می شود که به دست خود و برای ضربه به سوریه و عراق ایجاد کرده است چراکه خود مختاری یا استقلال مناطق کردنشین در سوریه و عراق گسل قومیت کرد در ترکیه را نیز بیش از پیش فعال خواهد کرد.

آن چه در این جا اهمیت دارد این است که منطقه، آبستن تحولات پس از شکست داعش است و هر یک از قدرت های ذی نفع سعی خواهد کرد از این فضا، بهره لازم را ببرد؛ بنابراین دستگاه سیاست خارجی ایران نیز باید خود را برای این وضعیت آماده کند تا در مقابل عمل انجام شده قرار نگیرد.

حسن رحیمی‌روشن

عضو هیئت علمی گروه علوم سیاسی دانشگاه بوعلی سینا

پایان پیام/م