گاو سیستانی میراث ۲۵۰۰ ساله در سیستان؛
گاو سیستانی مقاومترین نژاد بومی ایران
گاو سیستانی با توجه به ظرفیت بالای تولید گوشت و شیر، مقاومت در برابر شرایط سخت اقلیمی و توانایی تغذیه از منابع طبیعی منطقه، یکی از نژادهای ارزشمند دامپروری ایران محسوب میشود.
به گزارش شبکه اطلاع رسانی راه دانا؛ از «عصرهامون»، گاو سیستانی، یکی از ارزشمندترین نژادهای بومی ایران، به دلیل تواناییهای منحصر به فرد خود در سازگاری با شرایط سخت اقلیمی منطقه سیستان شناخته شده است، این نژاد با سابقهای چند هزار ساله، نهتنها از جنبه تاریخی و فرهنگی اهمیت دارد، بلکه از لحاظ اقتصادی و علمی نیز دارای جایگاه ویژهای است.
بر اساس شواهد بهدستآمده از حفاریهای شهر سوخته، حضور این نژاد به ۲ هزار و ۵۰۰ سال پیش از میلاد بازمیگردد و در طول تاریخ همواره بهعنوان یکی از منابع اصلی تولید گوشت و شیر در این منطقه مورد استفاده قرار گرفته است.
افزایش سودآوری دامداران با اصلاح ژنتیکی نژاد سیستانی
علی مرادی دامدار باسابقه شهرستان زهک در گفتگو با خبرنگار پایگاه خبری تحلیلی «عصرهامون»، بیان کرد: بیش از ۱۵ سال است که گاو سیستانی پرورش میدهم، این نژاد به دلیل مقاومت بالا در برابر کمآبی و طوفانهای شن برای منطقه ما بسیار مناسب است، در شرایطی که منابع غذایی محدود است، این گاوها همچنان عملکرد خوبی در تولید گوشت و شیر دارند.
وی افزود: در شرایط پرورش سنتی، تولید روزانه شیر حدود ۶ کیلوگرم است و کیفیت شیر هم از نظر چربی و پروتئین بسیار بالاست، از نظر گوشت هم در دورههای پرواربندی ۶ماهه، افزایش وزن خوبی داریم که سودآور است.
زهرا کریمی دامدار روستای هامون هم در گفتگو با خبرنگار ما گفت: چالش اصلی ما کمبود منابع خوراک دام است، هرچند گاو سیستانی بسیار مقاوم است و حتی از علوفههای طبیعی و نیزارهای دریاچه هامون هم تغذیه میکند؛ اما اگر منابع بهتری در اختیار داشته باشیم، میتوانیم تولید گوشت و شیر بیشتری داشته باشیم. همچنین، حمایتهای دولتی برای تأمین واکسن و خوراک میتواند کمک بزرگی باشد.
وی افزود: استفاده از فناوریهای جدید مثل لقاح آزمایشگاهی (IVF) باعث شده که نسلهای جدید این گاوها مقاومتر و پربازدهتر شوند، امیدواریم این برنامهها ادامه پیدا کند تا کیفیت تولیدات ما هم افزایش یابد.
نقش مهم دامداران سیستانی در خودکفایی غذایی کشور
محمدرضا رفیعی، مدیر یک واحد پرواربندی گاو سیستانی در گفتگو با خبرنگار پایگاه خبری تحلیلی «عصرهامون»، تصریح کرد: با وجود شرایط سخت، پرورش این نژاد نسبت به سایر نژادها سودآورتر است، هزینه خوراک پایینتر است و ضریب تبدیل غذایی به گوشت بسیار مطلوب است، در دورههای پرواربندی، با تغذیه مناسب میتوانیم وزن گاوها را بهخوبی افزایش دهیم و گوشت باکیفیتتری تولید کنیم.
وی خاطرنشان کرد: افزایش حمایتهای دولتی، تأمین خوراک باکیفیت، بهبود دسترسی به دارو و واکسن و توسعه آموزشهای تخصصی برای دامداران بسیار مهم است، همچنین، بازاریابی مناسب برای شیر و گوشت این نژاد میتواند درآمد دامداران را بهشدت افزایش دهد.
پرورش گاو سیستانی الگویی برای مناطق کمآب ایران
مهدیه رخشانی مدیر امور طیور سازمان جهاد کشاورزی سیستان و بلوچستان در گفتگو با خبرنگار پایگاه خبری تحلیلی «عصرهامون»، با اشاره به ویژگیهای متمایز گاو سیستانی نسبت به سایر نژادهای گاو ایرانی بیان کرد: این نژاد به دلیل ویژگیهای منحصر به فرد خود در برابر شرایط سخت اقلیمی و محیطی، بهویژه در مقابله با کمآبی، طوفانهای شن و تغییرات جوی مقاوم است، گاوهای سیستانی بهعنوان یکی از منابع مهم تولید گوشت و شیر در این منطقه شناخته میشوند.
وی افزود: این ویژگیهای خاص باعث شدهاند که این نژاد در طول تاریخ بهعنوان یکی از نژادهای مقاوم و با ارزش دنیا شناخته شود، گاو سیستانی دارای ویژگیهای ظاهری خاصی است که آن را از سایر نژادها متمایز میکند.
رخشانی عنوان کرد: این گاوها جثهای متوسط، سمهای قوی، بدنی کشیده و کپلهای برجسته دارند، یکی از ویژگیهای بارز این گاوها، کوهان بزرگ است که بهعنوان محلی برای ذخیره انرژی عمل میکند، همچنین، رنگ غالب گاوهای سیستانی سیاه است؛ ولی رنگهای ابلق، خاکستری و خرمایی نیز در این نژاد دیده میشود. بسیاری از گاوهای سیستانی فاقد شاخ یا دارای شاخهای کوتاه هستند که این ویژگیها آنها را بهعنوان نژادی با مقاومت بالا در برابر شرایط سخت محیطی برجسته میکند.
وی خاطرنشان کرد: ایستگاهی تحقیقاتی برای پرورش این گاو بومی در شهرستان زهک دایر است که از سال ۱۳۶۷ فعالیت خود را آغاز کرده و در حال حاضر، یکی از مراکز فعال در زمینه پرورش و اصلاح نژاد گاو سیستانی است.
مدیر امور طیور سازمان جهاد کشاورزی سیستان و بلوچستان با اشاره به پیشینه و تاریخچه گاو سیستانی تصریح کرد: این نژاد سالها و حتی سدهها در منطقه سیستان به حیات خود ادامه داده است بهگونهای که آثار به دست آمده از حفاریها و اکتشافات باستانی در شهر سوخته نشان میدهد که ۲ هزار و ۵۰۰ سال پیش از میلاد مسیح در این منطقه گاو سیستانی زیست میکرده است و همواره از آن برای کار کشاورزی، تولید شیر و گوشت استفاده میشده است.
وی به مزایای پرورش گاو سیستانی از نظر بهرهوری گوشت و شیر اشاره کرد و گفت: افزایش وزن روزانه گوسالههای نژاد سیستانی در صورت استفاده از جیره غذایی مناسب، در طول ۶ ماه پرواربندی، بیش از یک کیلوگرم و ضریب تبدیل مواد غذایی (F. C) به گوشت، متوسط هشت به یک است.
رخشانی ادامه داد: همچنین گاو سیستانی در طول مدت ۲۲۰ روز شیردهی، یک هزار و ۲۶۲ کیلوگرم شیر (بیش از ۵ کیلوگرم در روز) در شرایط پرورش سنتی تولید میکند، گروهی از دامپروران در هر دوره یک هزار و ۶۰۰ لیتر شیر (متوسط تولید شیر روزانه ۷ کیلوگرم) به دست آوردهاند که البته تغییرات میزان شیر به چگونگی تغذیه و انتخاب دام بستگی دارد.
وی افزود: شیر گاو سیستانی از لحاظ مقدار چربی و پروتئین، غنیتر از بسیاری از نژادهای گاو است؛ متوسط تولید چربی شیر آنها ۴.۶ درصد و مقدار پروتئین شیر آنها ۴.۲۲ درصد است.
گوشت باکیفیت و کمچرب دستاورد پرورش گاو سیستانی
این مسئول عنوان کرد: در بین نژادهای بومی ایران، گاو سیستانی از استعداد رشد و تولید گوشت بالایی برخوردار است، خصوصیات این نژاد نظیر مقاومت به بیماریها، کنهها، تغییرات جوی و کم توقعی در کنار استعداد رشد و پروار شدن جبرانی گوسالههای نر سیستانی در زمان پرواربندی، قابلیت تولید گوشت، کمیت و کیفیت لاشه، بازده غذایی و قابلیت پرواربندی مناسب در این نژاد قابل توجه است، همچنین این گاو بومی قدرت شنا و تعلیف در آبهای دریاچه هامون دارد.
وی بیان کرد: حیوانات این نژاد بسیار قانع هستند، به طوری که خوراک عمده آنها را در طول سال، نیزارهای اطراف دریاچه و کاه تشکیل میدهد و شاید اغراق نباشد اگر گفته شود هیچ نژاد غیربومی توان تحمل و تولید تحت چنین شرایطی را ندارد، بخش مهمی از قابلیتهای ژنتیکی این دام بر اثر انتخاب طبیعی و مصنوعی در شرایط سخت و نامساعد آب و هوایی منطقه، طی سالیان طولانی حاصل شده است.
رخشانی افزود: از ویژگیهای سازگاری این نژاد با محیط طبیعی، میتوان به کوهان گاو به عنوان محلی برای ذخیره انرژی به دلیل کمبود منابع خوراک دام در این منطقه اشاره کرد.
وی گفت: با توجه به شرایط اقتصادی کشور و تحریمهای دشمنان، راهاندازی واحدهای دامپروری روستایی علاوه بر کمک به تأمین امنیت غذایی میتواند منبع درآمد مناسبی برای سرمایهگذارانی باشد که با منابع مالی محدود به دنبال کسب و کار با سود مناسب هستند.
این مسئول ادامه داد: ایجاد واحدهای دامداری روستایی به منظور تقویت توانایی مالی خانوارهای ساکن در مناطق روستایی و بهرهوری بیشتر از پتانسیل نیروی کار موجود در خانوارهای آن مناطق میتواند ضمن رونق و افزایش درآمد خانوارها مانع از مهاجرت ساکنین به شهرها شود و اگر ما بتوانیم اقتصاد مقاومتی در روستاها را تحقق ببخشیم، یقیناً تولیدات داخلی کشورمان نیز رونق پیدا کرده و بینیاز از واردات خواهیم شد، چرا که راهکار مقابله با تهاجم اقتصادی دشمن، تأکید بر رشد و توسعه اقتصاد روستایی، کشاورزی و دامپروری است.
وی افزود: گاو سیستانی نه تنها از نظر اقتصادی بلکه از نظر علمی و فرهنگی نیز ارزشمند است و میتواند در برنامههای اصلاح نژادی و پژوهشهای علمی به کار رود.
مدیر امور طیور سازمان جهاد کشاورزی سیستان و بلوچستان اظهار کرد: در حال حاضر برای حفظ نژاد گاو سیستانی از روش IVF (لقاح آزمایشگاهی) بهعنوان یکی از روشهای پیشرفته در تکثیر و تولید نسلهای جدید از حیوانات، مورد استفاده قرار گرفته است، این فرایند به طور مؤثری امکان تولید نسلهای جدید از گاوهای سیستانی را فراهم میآورد که نه تنها به حفظ این نژاد در معرض خطر کمک میکند، بلکه میتواند به بهبود ویژگیهای ژنتیکی این گاوها در برابر چالشهای محیطی کمک کند.
نقش کلیدی گاو سیستانی در تأمین امنیت غذایی کشور
وی در پایان گفت: لازم است که با کاربرد و اجرای برنامههای اصلاحی دقیق و حساب شده به حفاظت از جمعیت گاو سیستانی و توده ژنتیکی اقدام کرده تا اولاً موجب حفظ و پایداری این نژاد در منطقهای که سازگار شدهاند شود، ثانیاً در صورتی که در برنامههای اصلاحی برای انتخاب و آمیختهگری نیاز به خلوص نژادی بود از آنها برای اهداف موردنظر استفاده شود.
توسعه برنامههای اصلاح نژادی و حمایتهای دولتی میتواند نقش مهمی در رونق دامداری در این منطقه ایفا کند و تولیدات بومی را به منبعی مطمئن برای تأمین امنیت غذایی کشور تبدیل کند.
گاو سیستانی با توجه به ظرفیت بالای تولید گوشت و شیر، مقاومت در برابر شرایط سخت اقلیمی و توانایی تغذیه از منابع طبیعی منطقه، یکی از نژادهای ارزشمند دامپروری ایران محسوب میشود.
توسعه واحدهای دامداری روستایی میتواند به تقویت اقتصاد روستایی و تأمین امنیت غذایی کشور کمک کند، از این رو، توجه به حفاظت و بهبود ژنتیکی گاو سیستانی نه تنها برای منطقه سیستان بلکه برای کل کشور اهمیت بسزایی دارد و میتواند به عنوان الگویی برای توسعه پایدار دامپروری در کشور مطرح شود.
با تکیه بر پتانسیلهای این نژاد و اجرای برنامههای اصلاح نژادی، میتوان گامهای مهمی در راستای افزایش تولید داخلی، کاهش وابستگی به واردات و توسعه پایدار اقتصاد کشاورزی کشور برداشت.
ارسال دیدگاه