چگونه اخوان ثالث مرید نیما شد/ داستان نامه اخوان به رهبری از زبان فرزندش

به گزارش شبکه اطلاع رسانی راه دانا؛ به نقل از صبح توس؛ چهارم شهریورماه سال روز وفات شاعر پرآوازه، داستان‌نویس، موسیقی پژوه ایرانی مهدی اخوان ثالث است که اشعارش را با تخلص «م. امید» می‌سرود.

مضمون اشعار او زمینه اجتماعی دارند و گاه حوادث زندگی مردم را به تصویر کشیده است؛ همچنین دارای لحن حماسی آمیخته باصلابت و سنگینی شعر خراسانی و نیز در بردارنده ترکیبات نو و تازه است.

اخوان ثالث در شعر کلاسیک فارسی می‌سرود اما زمانی که شعر نیما یوشیج آشنا شد به شعر نو گرایش پیدا کرد. او در رابطه با اشعارش عنوان می‌کند«من نه سبک شناس هستم نه ناقد… من هم از کار نیما الهام گرفتم و هم خودم برداشت داشتم. در مقدمه زمستان گفته‌ام که می‌کوشم اعصاب و رگ و ریشه‌های سالم و رست‌زبانی پاکیزه و مجهز به امکانات قدیم و آنچه مربوط به هنر کلامی است را به احساسات و عواطف و افکار امروز پیوند بدهم یا شاید کوشیده باشم از خراسان دیروز به مازندران امروز برسم» و جای دیگر بیان می‌کند «من هرگز، هیچ‌گاه، خوشبختانه در کارهای خود «سیاسی» یا بقولی «سیاسی نویس» نبوده‌ام و نیستم…»

برخی از منتقدین درباره او گفته‌اند در اشعارش به‌نوعی به نبوت و پیام‌آوری روی آورده و ازنظر عقیدتی آمیزه‌ای از تاریخ ایران باستان و آراء عدالت‌خواهانه پدیدآورنده و در این راه، گاه ایران‌دوستی او جنبه نژادپرستانه پیداکرده است. اما اخوان این موضوع را نمی‌پذیرفت و دراین‌باره گفته است: «من به گذشته و تاریخ ایران نظر دارم. من عقده عدالت دارم. هرکس قافیه را می‌شناسد، عقده عدالت دارد. قافیه دو کفه ترازو است که خواستار عدل است… گهگاه فریادی و خشمی نیز داشته‌ام.»

اخوان با به کار بردن عروض، قافیه و وزن در شعر نیما و نوشتن کتاب‌های مثل«عطا و لقای نیما» و «بدعت‌های نیما» بزرگ‌ترین خدمت را به جریان شعر نو انجام داد، وی در این دو کتاب به زبان کارشناسی و کاملاً حرفه‌ای پاسخ منتقدان شعر نیمای را  برای همیشه داده است و پایه‌های شعر نو را در دانشگاه‌ها و مراکز علمی محکم کرد.

شعر اخوان ریشه در شعر کهن پارسی دارد و چیره‌دستی او در شعر حماسی است به‌طوری‌که اشعار وی درون‌مایه‌های حماسی را به کار می‌گیرد و جنبه‌هایی از این درون‌مایه‌ها را به استعاره و نماد آراسته می‌کند.

شعرهای اخوان در دهه‌های ۱۳۳۰ و ۱۳۴۰ شمسی روزنه هنری تحولات فکری و اجتماعی زمان بود و بسیاری از جوانان روشنفکر و هنرمند آن روزگار با شعرهای او به نگرش تازه‌ای از زندگی رسیدند. مهدی اخوان ثالث بر شاعران معاصر ایرانی تأثیری عمیق داشته است.

هنر اخوان درآمیزش شعر کهن و سبک نیمایی و سوگ او برگذشته، مجموعه‌ای به وجود آورد که خاص او بود و اثری عمیق در هم‌نسلان او و نسل‌های بعد گذاشت. ارتباط شعر و موسیقی در فرهنگ ما از هر فرهنگ دیگری بیشتر و عمیق‌تر است و در شعر اخوان هم پیداست. از وی اشعاری در هر دو سبک به‌جای مانده است. همچنین او آشنا به نوازندگی تار و مقام‌های موسیقیایی بود.

برای اینکه بیشتر با اخوان ثالث آشنا بشویم به سراغ زرتشت اخوان ثالث مدیر انتشار زمستان  رفتیم و گفتگو را با وی درزمینه پدرش انجام دادیم.

زرتشت اخوان ثالث در رابطه با نگاه مبارزاتی پدرش عنوان کرد:  اخوان ثالث شاعری ای است  با شعرهای اجتماعی و نگاه اجتماعی به مسائل مختلف در این مورد نقد بررسی مختلفی در این زمینه منتشرشده است و گفته‌های من نه چیزی به این مطالب می‌افزاید نه گوشه تاریک وجود دارد که با بیان من روشن شود.

وی ادامه داد: برای اینکه شما اخوان ثالث را بهتر بشناسید پیشنهاد می کنم به کتاب «باغ بی‌برگی» که در رابطه با اخوان است و کتاب «اخوان در چشم دیگران» و کتاب«همراه آن لحظات گریزان» مقالات و نقد بررسی موشکانه اشعار اخوان رجوع کنید در این کتاب‌های کلیدهای راهگشایی است برای افرادی که می‌خواهند اخوان را بیشتر بشناسند است.

پسر اخوان ثالث بیان کرد: نگاه اخوان ثالث به زندگی یک نگاه پیش رو و مدرن بوده است اما، به این معنی نیست که اشعار اخوان ثالث صرفاً سیاسی یا اجتماعی باشد اخوان شاعری است که شعرش برایش روشی برای  بیان مسائل سیاسی و اجتماعی پیرامونش بوده است.

مدیر انتشار زمستان در رابطه متن و شعری که از دفتر مقام معظم رهبری منتشرشده عنوان کرد: انتشار این تصاویر نشان می‌دهد که زمانی اخوان ثالث به دیدار مقام معظم رهبری رفتند و شعری برای ایشان سروده‌اند اما برای فهمیدن جریان این موضوع باید به سراغ اهل فن مثل شفیعی کدکنی که دوست اخوان رفت.

اخوان ثالث در رابطه با جدیدترین کتابی که در رابطه با اخوان ثالث چاپ‌شده بیان کرد: انتشارات زمستان امسال بعدازاین همه‌سال موفق شده کتاب «شعر اخوان ثالث» منتشر کنیم که مشتمل بر متن ده عنوان کتاب‌های این شاعر است که در دو جلد منتشرشده است.

وی اظهار کرد: بخشی از کتاب «شعر اخوان ثالث» اشعاری است که کتاب آن‌ها چاپ‌شده بود و بخش دیگر اشعاری که تاکنون به‌صورت کتاب منتشرنشده است.

مدیر انتشار زمستان افزود: کتاب دیگری از اخوان در زیر چاپ است که امیدواریم تا آخر امسال منتشر کنیم و عنوان این کتاب «ذیلی بر امثال حکم دهخدا» که موضوع این کتاب مثل هایی است که اخوان ثالث گردآوری کرده و بر حواشی کتاب امثال‌وحکم دهخدا است.

 در ادامه با رضا اسماعیلی شاعر منتقد و پژوهشگر و عضو هیئت‌مدیره  انجمن قلم ایران  رفتیم گفتگوی با او انجام دادیم.

رضا اسماعیلی در گفتگو با صبح توس در رابطه با نوع اشعار اخوان ثالث عنوان کرد: اخوان ثالث در آغاز به سبک خراسانی شعر می‌گفت که اشعار زیادی در این سبک از او به جای مانده است. او در ابتدا اعتقادی به نیما یوشیج نداشت و گاهی در مخالفت با نیما صحبت‌های می‌کرد.

وی ادامه داد: ولی در ادامه راه وقتی‌که به سبک نیما اشراف بیشتری پیدا کرد، علاقه‌مند شد و در مسیر نیما حرکت و از آن به بعد اشعاری را به سبک نیمایی سرود و به یکی از بزرگ‌ترین شاگردان نیما اخوان ثالث تبدیل شد که در تبیین تحلیل اشعار نیمایی بی‌بدیل است به‌طور که کسی با این دقت و موشکافی ظرایف و دقیق شعر نیمایی را تبیین نکرد.

این شاعر منتقد و پژوهشگر اظهار کرد: اخوان با مقالات و کتاب‌های خود در روشنگری و شناساندن چهره واقعی نیما به نسل بعد از او کمک فراوان کرد؛ او شاعری متعهد و انسان‌دوست بود که در تمام دوران زندگی خودش به کرامت انسانی می‌اندیشید و به مبازره با ظلم و استبداد اعتقاد داشت.

عضو هیئت‌مدیره انجمن قلم ایران ابراز کرد: اخوان اشعار فروانی با مضمون‌های مظالمی که به مردم روا داشته شده در اشعار خود برای مردم به تصویر کشیده و بیان کرده است؛ من معتقدم اخوان یکی از همراهان نیما بود که با افشاگری از استبداد نظام شاهی گام‌های بسیار بلند و مجاهدهای بسیاری برداشت.

اسماعیلی افزود: زمانی که به لایه‌های پنهان اشعار اخوان دقت می‌کنیم، می‌بینیم او در اشعارش  مردم را به حرکت و نقش‌آفرینی در سرنوشتشان تشویق می‌کند؛ باید سیمای واقعی اخوان شناخت بخصوص اینکه مقام معظم رهبری  به وی علاقه‌مند بود و در لابه‎لای صحبت‌هایشان اشعار اخوان را زمزمه می‌کردند.

وی با بیان اینکه در شعر اخوان باستان گرای برجسته است ادامه داد: اشعار او بنای بسیار استوار دارد و کلمات را هوشمندانه و با کارگردانی بسیار هنرمندان انتخاب می‌کند و نمی‌شود کلمات را پس‌وپیش کرد.

این شاعر منتقد و پژوهشگر گفت: اخوان ثالث یکی ار مریدان و از سینه‌چاکان فردوسی بود اما این عشق علاقه مانع نشده بود که از کاستی شاهنامه چشم‌پوشی کند و دریکی از مقالاتی که نوشته بود نقدهایی بر فرازهای شاهنامه فردوسی وارد ‌کرده بود.

شاید مترقی‌ترین بخش شعر نو ما شعر اخوان ثالث باشد که در عمیق‌ترین و حاصلخیزترین اقالیم شعر فارسی ریشه دوانده است و پیوند دادن این دو باهم یعنی زبان کهن و نو جلوگیری از بی‌ریشگی زبان است. ما وامدار اخوان هستیم او از مرزهای کتاب و خاطره گذشت و وارد تاریخ ادبیات فارسی شد.

هرکسی مهدی اخوان ثالث را به گونه تعریف می‌کند؛ گروهی او را فرد شکست خورد می‌نامند، گروهی وی را فردی مبارز با زشتی‌هاو پلیدی‌ها و یکی او را شاعر اجتماعی و دیگری شاید شعرهایش را سیاه نمایی برشمرد. اما اگر بخواهیم واقعاً او را بشناسیم به قول فرزندش زرتشت باید به سراغ شعرهای اخوان رفت و تا از لابه‌لای اشعارش نگاه او را به دنیا بازشناخت.

اخوان ثالث چهل روز پس از بازگشت از خانه فرهنگ آلمان در چهارم شهریورماه سال ۱۳۶۹ در تهران از دنیا رفت. وی در توس در کنار آرامگاه فردوسی به خاک سپرده‌شده است.

انتهای پیام/