تامین آب شرب در ۱۰ سال آینده مشکل جدی است/ ضرورت ایجاد رشته های مهندسی برای مدیریت منابع زیرساختی

به گزارش شبکه اطلاع رسانی راه دانا؛ به نقل از خطب شکن؛پنجم اسفندماه را به مناسبت ولادت خواجه نصیرالدین طوسی روز مهندس نام نهاده‌اند تا در این روز خدمات مهندسان را ارج نهند. به همین بهانه، در صبح یکی از روزهای زمستان گفتگویی با مهندس ابوالفضل لقب دوست، کارشناس نظارت و بازرسی اداره آب و فاضلاب شهرستان ترتیب دادیم.

لقب دوست در این گفتگوی کوتاه به برخی ویژگی‌های خاص شغل مهندسان و دقت‌های ویژه‌ای که باید از سوی آنان صورت گیرد، اشاره کرده است. وی همچنین با اشاره به بحران کمبود آب، نکاتی را درباره لزوم مصرف بهینه این منابع، خصوصا در بخش کشاورزی بیان کرده است.

*******

شما در دانشگاه در چه رشته ای تحصیل کرده‌اید و دلیل انتخاب آن چه بوده است؟

مقطع کارشناسی، در دانشگاه بوعلی همدان، در رشته مهندسی آب و خاک تحصیل کردم. سپس در رشته منابع آب در دانشگاه تهران مقطع کارشناسی ارشد را گذراندم و در حال حاضر دانشجوی دکترای مدیریت منابع آب در دانشگاه شهید چمران اهواز هستم.

مهم‌ترین دلیلی که این رشته را انتخاب کردم، علاقه به فعالیت های مهندسی بود. به طوری که در زمان تحصیلات راهنمایی و دبیرستان همیشه مهندسی را به عنوان شغل مورد علاقه خود معرفی می کردم. در زمان انتخاب دبیرستان هم ریاضی فیزیک را به عنوان رشته تحصیلی خود برگزیدم تا بتوانم این علاقه را محقق کنم. بعدها وقتی نتایج اولیه کنکور منتشر شد، مهندسی علوم آب را با توجه به نیاز کشور و کاربردی بودن آن انتخاب کردم…

مهم ترین عوامل موفقیت یک مهندس چیست؟

به اعتقاد بنده یک مهندس واقعی، اولا باید فردی باتقوا باشد و در همه اقدامات و نظرات کارشناسی خود، خداوند را حاضر ببیند و با وجدان کاری بالا، رضای او را مدنظر قرار دهد. در بسیاری از اظهارنظرهای مهندسی، عدالت واقعی مهندس و تعهد او به حرفه و تخصص، حرف اول را می زند. حسن خلق، صبوری و تواضع از دیگر ویژگی اخلاقی یک مهندس موفق است.

مهم ترین هدف مهندسی منابع آب چیست؟

مهندسی آب با شناخت منابع آبی هر منطقه، به بررسی مشکلات و بحران های آبی می پردازد. رشته مهندسی آب، رشته جدیدی محسوب می‌شود که اولین بار در سال 92 از طریق کنکورسراسری و از بین دواطلبان رشته ریاضی و فیزیک اقدام به پذیرش دانشجو کرد. مهم ترین هدف این رشته مهندسی، مدیریت منابع و نگهداری از آن است. رشد بهره وری در استفاده از این منابع هم دیگر هدف این رشته است. با توجه به بهره وری پایین استفاده از منابع آب در کشور، علمی شدن روش های بهره برداری از سفره های زیرزمینی یکی از مهم ترین مسائلی است که می تواند در پایداری این منابع کمک کند.

کاهش منابع آبی در کنار اهمیت بخش کشاورزی، ضرورت ایجاد رشته های مهندسی برای مدیریت منابع زیرساختی و حیاتی را به مسئولان آموزش عالی نشان داد. این رشته در حال حاضر در 11 تخصص در دانشگاه های کشور تدریس می شود.

از وظایف اصلی مهندس منابع آب، نظارت بر مصرف صحیح آب است که با برنامه ریزی دقیق و کنترل ساعات کارکرد چاه ها محقق می شود.

اگر امکان دارد کمی در مورد وضعیت منابع آب در شهرستان آران و بیدگل توضیح دهید.

در تقسیم بندی‌های آب منطقه ای، دشت کاشان جزء مناطق فوق بحرانی نام گذاری شده است. متوسط بارندگی سالانه دشت کاشان در سال آبی ۹۴- ۹۵ حدود ۱۰۰ میلی‌متر گزارش شده، در حالی که متوسط بارندگی سالانه کشور ایران حدود ۲۵۰ میلی‌متر است.

منابع آب دشت کاشان که شامل شهرستان‌های کاشان و آران و بیدگل است، فقط آب‌های زیر زمینی است. کاهش بارندگی و نزولات جوی و افزایش برداشت از سفره‌های آب زیرزمینی باعث منفی شدن بیلان آبی منطقه شده و خطری بسیاری جدی را به وجود آورده است. از این رو با عنایت به خشک سالی‌های اخیر، مدیریت منابع آب مقابله با بحران خشکسالی از اقدامات با اهمیتی است که برای توسعه پایدار منطقه باید انجام گیرد.

بر اساس آمارها نزدیک 80 درصد مصرف آب شهرستان در بخش کشاورزی است. مهم ترین رویکردهای بهینه سازی مصرف این بخش چیست؟

شهرستان آران  و بیدگل 250 حلقه چاه کشاورزی دارد که خروجی هر چاه 10 تا 40 لیتر در ثانیه است. میزان کارکرد هر چاه هم به طور میانگین پنج هزار ساعت در سال است. همان طور که گفتید، در منطقه آران و بیدگل، 80 درصد مصرف آب به بخش کشاورزی اختصاص دارد، حدود 12 درصد در بخش شرب و بهداشت و حدود هشت درصد نیز در بخش صنعت به مصرف می رسد. از این رو مدیریت آب در این بخش بسیار اهمیت دارد، ولی متاسفانه الگوی کشت هنوز متناسب با وضعیت جغرافیایی و طبیعی منطقه اصلاح نشده و برداشت آب بسیار بیش از ظرفیت منابع آب است.

تغییر الگوی کشت در مزارع و باغات و ممنوعیت برخی کشت‌ها در منطقه، یکی از مهم ترین رویکردهای کاهش مصرف آب در این بخش است. نتیجه بخش بودن این رویکرد به بهره گیری از کارشناسان رشته‌های مهندسی کشاوزری در باغات و مزارع بستگی دارد.

همچنین تشکیل جلسات متعدد با کشاورزان و فرهنگ سازی نیز مکمل فعالیت‌های دیگر است. افزایش کنترل و نظارت بر کارکرد چاه‌های کشاورزی توسط کنتورهای هوشمند و راه اندازی سیستم فاضلاب شهری نیز در این خصوص موثر خواهد بود. البته به تازگی احیای قنوات به عنوان یکی از راهکارهای تامین آب کشاورزی مطرح شده است که با توجه به افت سطح ایستابی آب‌خوان‌ها تقریبا مقرون به صرفه نیست، از این رو تنها باید به تغییر الگوی کشت فکر کرد.

به صورت کلی باید صرفه جویی در مصارف آب در تمام بخش‌ها اعم از شرب، صنعت و کشاورزی یک فرهنگ شود که مشارکت همگانی را می‌طلبد و آغاز آن، فرهنگ سازی در خانواده، مساجد، اجتماع و… است.

وضعیت آینده منابع آبی شهرستان چگونه است؟

به دلیل برداشت بی رویه از چاه های اطراف دریاچه نمک و بهره برداری شبانه روزی از چاه ها، شاهد هجوم آب شور دریاچه به سفره‌های آب شیرین هستیم. این رویداد باعث کاهش کیفیت آب و افزایش شوری چاه ها شده و تهدیدی جدی محسوب می‌شود.

10 سال اخیر سطح ایستایی آب های زیرزمینی دشت کاشان نزدیک هشت متر کاهش یافته و ای‌سی آب چاه‌ها، که میزان شوری آن را نشان می دهد، نزدیک دو هزار واحد افزایش یافته است. با توجه به افت سطح ایستایی آب های زیرزمینی، کاهش کیفیت آب ها، کشت گیاهان نامناسب در منطقه و افزایش شوری آب و خاک، فرونسشت های زمین و از بین رفتن آب‌خوان‌ها، در آینده ای نه چندان دور، شاید کمتر از 10 سال دیگر، با مشکل کم آبی شدید مواجه خواهیم شد که تامین آب شرب مردم را نیز با مشکل روبرو خواهد کرد.

پساب های کارخانه های صنعتی، مرغداری ها و دامداری ها از جمله منابع تولید آلودگی برای آب های زیرزمینی است که باید بر اساس آخرین استانداردهای زیست محیطی، با تصفیه مجدد وارد چرخه محیط زیست شود. وجود چنین منابعی، آلودگی آبی شهرستان را سرعت می بخشد و تامین آب سالم را با مشکل مواجه می کند.

برنامه ریزی و هدف آینده مدیران آب شهرستان با توجه به خشک سالی های اخیر چیست؟

اجرای طرح احیا و تعادل‌بخشی که به طور کلی به بهبود وضعیت آب‌خوان‌ها منجر می شود، اصلی ترین هدف در برنامه ریزی های صورت گرفته است. این طرح در قالب هشت دستورالعمل، در بخش های مختلف تکالیفی را برای احیا سفره های آب زیرزمینی مشخص کرده است که مسدود کردن چاه های غیر مجاز، نصب کنتورهای هوشمند، آموزش و اطلاع رسانی و خرید چاه های کم بازده از آن جمله است.

انتهای پیام/