مثلث قدرتمند ایران، ترکیه، روسیه در برابر محور غربی عربی/ روابط اقتصادی تضمین کننده قدرت دیپلماسی است

به گزارش شبکه اطلاع رسانی راه دانا؛ به نقل از 8دی، ترکیه، که بر اساس منافع ژئوپلیتیک و اقتصادی فوری به سرعت مواضع خود را تغییر می دهد، اکنون از روابط نزدیک با روسیه و ایران برخوردار است و بعد از شکست داعش و تقویت محور مقاومت به سمت ایران متمایل شده است.

هنگامی که بهار عربی با سختی در خاورمیانه پیش می رفت، رجب طیب اردوغان، رئیس جمهور ترکیه، فرصت را برای ترویج فعالانه این دیدگاه در میان معترضان کشورهای استبدادی عربی مناسب دید. اما بهار عربی به زودی به زمستان تبدیل شد و رابطه اردوغان با ناتو با تغییر قابل توجهی همراه شد. ترکیه همزمان با ادامه عضویت خود در ناتو، به یکی از بخش های مثلث تحت رهبری روسیه تبدیل شد که در ایجاد صلح در جنگ داخلی سوریه در خارج از میدان عمل سازمان ملل وارد شد. ترکیه تصمیم گرفت برای هشدار دادن به هم پیمانان خود در ناتو موشک های روسی اس خریداری کند. علاوه بر این، این اقدام در پروژه خط لوله «ترک استریم» که گاز روسیه را از طریق ترکیه به مقصدهایی در جنوب اروپا انقال خواهد داد، نیز بسیار مهم و محوری است.

از نظر داخلی، کودتای نظامی نافرجام ژوئیه ٢٠١٦ لحظه ای تعیین کننده در سیاست خارجی جمهوری ترکیه به شمار می رود . از آن جا که ولادیمیر پوتین، رئیس جمهور روسیه، نخستین رهبر خارجی بود که سرکوب کودتا را به اردوغان تبریک گفت، توانست قدردانی صمیمانه رهبر ترکیه را از آن خود کند. محمدجواد ظریف، وزیر امور خارجه ایران، حتی پیش از آن و در جریان تحرکات ژنرال شورشی، این مطلب را در صفحه توییتر خود قرار داده بود: «ثبات و دمکراسی در ترکیه مهمترین مسأله است.» آقای حسن روحانی، رئیس جمهور ایران، پس از آن در گفتگویی تلفنی با اردوغان، به او گفت تلاش برای کودتا « آزمایشی برای شناسایی دوستان و دشمنان داخلی و خارجی شما بود.»

ترکیه با تقریبا ٨٠ میلیون نفر جمعیت با ارتقای پیوسته شرایط زندگی، نیاز فوری به منبعی قابل اعتماد برای تأمین گاز طبیعی دارد. ترکیه به جز زغال سنگ ، ذخایر هیدروکربنی دیگری ندارد. منابع اصلی تأمین گاز این کشور عبارتند از روسیه و ایران، که به ترتیب ٦٠ و ٣٠ درصد مجموع گاز وارداتی این کشور را تشکیل می دهند و بقیه آن نیز از آذربایجان تامین می شود.

شرکت دولتی «گازپروم» روسیه به یکی از تأمین کنندگان گاز چندین کشور اروپایی تبدیل شده است و گاز را از طریق خط لوله ای که از اوکراین می گذرد، به این کشورها انتقال می دهد. مسکو برای کاهش وابستگی تقریباً کامل خود به اوکراین برای صادرات گاز، اجرای طرح «جریان جنوب» را برای انتقال گاز به سایر نقاط اروپا در پیش گرفته است. این پروژه تا زمان تصرف شبه جزیره کریمه در اوکراین از سوی کرملین در ماه فوریه ٢٠١٤ پیش رفت؛ در فوریه ٢٠١٤، اتحادیه اروپا روسیه را تحریم اقتصادی کرد. این اتفاقات جدید راه را برای همکاری اقتصادی روسیه و ترکیه هموار کرد. در ماه دسامبر، پوتین طرح «جریان جنوب» را ابطال و خط لوله ١٣ میلیارد و ٧٤٠ میلیون دلاری «ترک استریم» را جایگزین آن کرد؛ این خط لوله تا سال ٢٠٢٠ گاز روسیه را از طریق بلغارستان به جنوب اروپا انتقال خواهد داد. این اقدام نصب خط لوله ای را در زیر دریای سیاه در بر می گیرد و از غرب وارد ترکیه شده و پس از مسیری ٩٠٠ کیلومتری برای حمل سالانه ١٥ میلیارد و ٧٥٠ میلیون متر مکعب گاز به اروپا، به جنوب غربی این کشور می رود. قرار است گاز فروخته شده به ترکیه از طریق دو خط لوله تحویل داده شود.

تنش میان مسکو و آنکارا (زمانی که ترکیه یکی از جت های جنگنده روسی را در حریم هوایی خود در نزدیکی مرز سوریه در نوامبر ٢٠١٥ سرنگون کرد) این پروژه عظیم را متوقف نکرد. روسیه پاسخ خود را به کاستن از میزان تجارت خود با ترکیه محدود کرد. در ماه ژوئن بعدی، ترکیه از اقدام خود به سرنگون کردن هواپیمای جنگی روسیه که به طور غیر عمدی وارد حریم هوایی ترکیه شده بود ، عذرخواهی کرد . اردوغان اندکی پس از دریافت تماس همراه با تبریک پوتین پس از کودتای نافرجام ژوئیه، به سنت پترزبورگ سفر و از همتای روسی خود تشکر کرد. پوتین نیز در پاسخ، محدودیت های تجاری را برداشت.

اردوغان نیز که پیش از آن به تلاش برای برکناری اسد پیوسته بود، از مخالفت خود به حکومت بشار اسد در سوریه کاست. در عوض، بر ممانعت از تشکیل اقلیم کردی که برنامه گروه های شبه نظامیان کردی بود که در امتداد مرز ترکیه با عنوان «نیروهای دمکراتیک سوریه» فعالیت می کردند، تمرکز کرد. این تمرکز به پوتین فرصت داد تا در راه پایان دادن به جنگ داخلی سوریه با ترکیه همکاری کند.

پوتین پس از میزبانی دیدار اردوغان و آقای روحانی در سوچی در ٢٢ نوامبر، گفت: «شبه نظامیان در سوریه ضربه ای قاطع را متحمل شده اند و اکنون فرصتی واقع بینانه برای پایان دادن به جنگ داخلی چند ساله وجود دارد.» او دو روز پیش از آن با اسد رایزنی کرد. به طور مشخص در تاریخ ١٢ نوامبر، ترکیه امضای قراردادی برای خرید موشک های روسی اس – ٤٠٠ را اعلام کرد و مخالفت دیگر اعضای ناتو، به ویژه آمریکا، را نادیده گرفت.

در همین راستا و برای تقویت روابط سیاسی، اقتصادی کشورهای ایران، روسیه و ترکیه، محمدجواد ظریف وزیر امور خارجه کشورمان عصر  دیروز(شنبه) پس از شرکت در نشست سه جانبه به همراه همتایان روس و ترکیه‌ای خود در مسکو درباره تحولات سوریه و پیش از ترک مسکو به مقصد تهران در جمع خبرنگاران اعزامی به تشریح توافقات حاصله و گفت‌وگوهایش پرداخته و تاکید کرد: در بحث دوجانبه با هر دو طرف درباره مسائل منطقه‌ای هم صحبت و تبادل نظر کردیم، با ترکیه درباره روابط اقتصادی و روابط بانکی خیلی خوبی که داریم و رفت و آمدهای بین دو کشور گفت‌وگو کردیم و علاوه بر آن هماهنگی‌هایی که نیاز بود درباره مباحث مرزی انجام شود، صورت گرفت.

به گفته ظریف، با دوستان روسیه درباره برجام و همچنین در مورد اقدامات مشترکی که برای مقابله با حرکت‌های آمریکا باید صورت بگیرد، هماهنگی و صحبت کردیم.

وی با بیان اینکه درباره روند خوب روابط دوجانبه با روسیه نیز بحث و گفتگو کردیم، تسهیل همکاری‌های اقتصادی و پروژه‌های روسیه را از دیگر مواردی برشمرد که که با لاوروف درباره آن گفت‌وگو کرده است و گفت: همانطور که می‌دانید در چندین ماه گذشته بسیاری از پروژه‌های ایران و روسیه به عملیاتی شدن نزدیک شده و برخی نیز عملیاتی شده و درباره اینکه چگونه می‌توانیم کار را بیشتر و سریعتر جلو ببریم گفت‌وگو کردیم.

ظریف در پایان عنوان کرد: سفر بسیار کوتاهی بود، ولی توانستیم در این سفر فشرده کار زیادی را هم در موضوع سوریه و هم روابط دوجانبه و چندجانبه انجام دهیم.

باید در نظر داشت که ایران می تواند با تقویت روابط اقتصادی با ترکیه و روسیه منافع بلندمدت خود از این دو کشور مهم منطقه را به دست بیاورد و کاری کند که آنها در زمین ما بازی کنند، در دیپلماسی می گویند اگر می خواهی در کشوری حضور بلند مدت داشته باشی تنها راه آن حضور تمام عیار اقتصادی در آن کشور است، ایران هم می تواند با تقویت پیمان پولی دوجانبه، حضور در بازار آنها سهم بزرگی دراقتصاد منطقه داشته باشد.

انتهای پیام/