به گزارش شبکه اطلاع رسانی دانا به نقل از سازمان بسیج جامعه پزشکی، این روزها پرداختن به مساله جمعیت از سوی مسئولان بسیار مورد توجه قرار گرفته است. سوال اصلی اینجاست که وضعیت جمعیت کشور به حدی نامطلوب است که چنین موضوعاتی مطرح میشود؟ چرا مساله جمعیت در بین کشورها حائز اهمیت است؟ علت اصلی کاهش رشد جمعیت در طی این سالها چه بوده است؟ آیا سیاستهای گذشته در خصوص کنترل جمعیت نادرست بوده است؟ آیا با سیاستهای تنبیهی و شتاب زده می توان به هدف افزایش جمعیت دست یافت؟ همه این سوالها باعث شد تا به سراغ دکتر محمد میرزایی، رئیس انجمن جمعیت شناسی ایران برویم و اصل ماجرا را از وی جویا شویم.
,
,
حضور جمعیت به جامعه هویت میبخشد
, حضور جمعیت به جامعه هویت میبخشد,دکتر میرزایی در ابتدای سخنان خود در خصوص اهمیت پرداختن به مقوله جمعیت توضیح داد: اصل جامعه بر جمعیت استوار است. در واقع حضور جمعیت به جامعه هویت میبخشد. البته نگرش به جمعیت از نظر تاریخی در طی سالهای گذشته تغییر یافته است. رقم مطلق جمعیت همیشه مهم بوده، هست و خواهد بود. در دو قرن اخیر رشد انفجاری جمعیت را پشت سر گذاشتهایم. در قرن نوزدهم کشورهای پیشرفته صنعتی مثل اروپا و در نیمه دوم قرن بیستم کشورهای در حال توسعه با رشد انفجاری جمعیت مواجه شدند. جمعیت دنیا تا اواسط قرن ۱۹ به یک میلیارد هم نرسیده بود. حدود ۱۷۰ سال پیش جمعیت جهان به یک میلیارد رسید. واقعهای که در طول تاریخ تا ۱۷۰ سال قبل یک بار اتفاق افتاده بود، در طول این مدت ۷ بار تکرار و جمعیت به ۷ میلیارد نفر رسیده است. در ایران هم همین طور است. در سال ۱۳۰۰ جمعیت ایران به ۱۰ میلیون نفر هم نمیرسید ولی در حال حاضرجمعیت نزدیک به ۸۰ میلیون نفر شده است یعنی در طی ۹۳ سال جمعیت هشت برابر شده است. این جهش رشد جمعیت آهنگ رشد جمعیت را نیز مهم کرده است.
,
دکترمیرزایی میگوید: سال ۱۳۶۵ که اولین سرشماری بعد از انقلاب انجام شد جمعیت ایران ۵۰ میلیون نفر بود. این رقم مناسب بود ولی آن چیزی که باعث نگرانی دستگاه برنامه ریزی دولت شد تعداد جمعیت نبود بلکه آهنگ رشد جمعیت بود. یعنی آهنگ رشد جمعیت کشورمان طوری بود که جمعیت هر ۲۰ سال یک بار با رشد بالای ۳ درصد دو برابر میشد به نحوی که اگر این رشد ادامه پیدا میکرد جمعیت کشور به جای ۷۸ میلیون نفر در حال حاضر، ۱۳۰ میلیون نفر میشد. اگر همان رشد ادامه پیدا میکرد۲۰ سال بعد ۲۶۰ میلیون، ۴۰ سال بعد ۵۲۰ میلیون و۶۰ سال بعد جمعیت به بیش از یک میلیارد نفر میرسید.
,
,
رئیس انجمن جمعیتشناسی ایران به مفهوم رشد انفجاری جمعیت پرداخت و توضیح داد: رشد انفجاری جمعیت یعنی اینکه در یک مدت کوتاهی جمعیت دوبرابر شود. یکی از دلایل انفجاری شدن رشد جمعیت و شتاب بیسابقه آن کاهش مرگ و میر و افزیش امید به زندگی بوده است. در کشور ما تا ۱۰۰ سال پیش از هزار نوزادی که متولد میشد بیش از ۳۰۰ نوزاد تا یک سالگی فوت میکرد. خوشبختانه در حال حاضر تعداد مرگ و میر نوزادان به ۲۰ در هزار رسیده است.
,
,
رئیس انجمن جمعیتشناسی ایران به دلایل عدم فرزند آوری در جوامع کنونی به خصوص کشورمان اشاره کرده و میگوید: در بستر توسعه، شهر نشینی و انتقال از اقتصاد کشاورزی به معیشت شهری تقاضای فرزند آوری هم کم میشود البته تقاضای عاطفی نسبت به کودکان همیشه هست. اگر در گذشته هر خانوادهای بیشتر از دو تا سه فرزند داشت به دلیل کمک در کارمزرعه بوده و یا اینکه از ۱۰ فرزند تنها ۴ نفر زنده میماندند ولی در حال حاضر شرایط کاملا فرق کرده است و چنانچه در خانوادهای ۱۰ فرزند به دنیا بیاید تقریبا همه آنها زنده میمانند. در اینجاست که لازم میشود تعادل ایجاد شود.
,
,
هزینه فرزندان در حال حاضر در چارچوب خانوادهها به یک بحث محوری تبدیل شده است. در گذشته انتقال ثروت از فرزندان به پدر و مادر بود ولی اکنون ثروت از والدین به فرزندان انتقال مییابد. در گذشته کودکان از ۷ الی ۸ سالگی در مزارع کشاورزی کار میکردند و منشأ درآمد برای والدین بودند.
,
,
در حال حاضر۷۰ درصد جمعیت، شهر نشین هستند ولی ۵۰ سال پیش این موضوع کاملاً معکوس بود. در جامعه شهری والدین فرزندانشان را تا سنین بالا حتی بعد از ازدواج حمایت میکنند. بنابراین هزینه فرزندان بر روی معادله فرزندخواهی تاثیر بسیاری دارد.
,
,
دکتر میرزایی ادامه میدهد: مبحث انتقال جمعیت مهمترین چارچوب نظری در جمعیتشناسی است. انتقال جمعیتی یعنی اینکه جمعیتها در بستر توسعه اقتصادی اجتماعی، در شرایطی که مرگ و میر و زاد ولد در آن بالاست در ابتدا با کاهش مرگ و میر مواجه میشوند و بعد از این مرحله به منظور ایجاد تعادل پاسخ جمعیتی کاهش مرگ و میر و کاهش باروری خواهد بود.
,
,
همانگونه که رشد انفجاری جمعیت خوب نیست رشد صفر و منفی جمعیت هم خوب نیست. اگر رشد جمعیت جامعهای صفر یا منفی شود باید در جهت افزایش آن تلاش کنند. در حال حاضر کشورهای پیشرفته صنعتی به خصوص اروپا نزدیک به ۸۰ سال است که با رشد جمعیت صفر و منفی در چالش بوده و سیاست تشویقی پیش گرفتهاند.
,
,
زمانی که باروری کاهش مییابد بالا بردن آن کار سادهای نیست. البته در کنار تعداد مطلق جمعیت و آهنگ رشد آن، ساختار سنی جمعیت یعنی توزیع سنی و جنسی جمعیت نیز بحث بسیار مهمی است که کارشناسان جمعیتی به آن اهمیت میدهند.
,
,
کشور ما در پنجره جمعیتی و فرصت طلایی قرار دارد
,
, کشور ما در پنجره جمعیتی و فرصت طلایی قرار دارد,
دکتر میرزایی میگوید: خوشبختانه کشور ما در پنجره جمعیتی و فرصت طلایی قرار دارد یعنی بیش از ۷۰ درصد جمعیت کشور بین ۱۵ تا ۶۴ سال قرار دارند و نزدیک به یک سوم جمعیت بین ۲۵ تا ۴۰ ساله هستند. خیل عظیمی از جوانان که اگر توانمند شوند، تحصیلات، شغل و مسکن داشته باشند و ازدواج کنند میتوانند یک جهش اقتصادی را در ایران ایجاد کنند و همان اتفاقی که در ژاپن، چین و کره افتاد را شکل دهند. شاید مصداقی از تاثیر پنجره جمعیتی موفقیتهای چشم گیر جوانان ورزشکار در سالهای اخیر باشد.
,
باروری زیر سطح جانشینی مشکل اصلی کشور است
,
, باروری زیر سطح جانشینی مشکل اصلی کشور است,
دکتر میرزایی ادامه میدهد: ما در سطح کلان مشکل نداریم ولی در سطح خرد با چالش مواجه هستیم. موضوعات کلان به دولت و سطح خرد به خانواده مربوط میشود. در سطح خرد ما با باروری زیر سطح جانشینی مواجه هستیم. اولین بار انجمن جمعیتشناسی ایران این چالش را ۱۴ سال پیش یعنی در سال ۱۳۷۹ مطرح کرد و علت آن به دلیل آهنگ رشد بالایی بود که در دهه ۶۰ با آن مواجه بودیم.
,
یک دهه است که میل کاهش به میزان باروری کل، ثابت بر روی ۸ .۱مانده است. یعنی جامعه متوجه شده است که از این تعداد پایینتر خطرناک است. سطح جانشینی یعنی هر زن به طور متوسط ۱. ۲ فرزند بیاورد. یعنی هر ۱۰ زن ۲۱ فرزند. اینکه باروری به زیر سطح جانشینی رسیده است در سطح باروری خرد چالش بوده و به خانواده مربوط میشود.
,
,
از طرفی نباید این موضوع را فراموش کرد که رشد منفی اقتصادی در دهه ۱۳۸۰ باعث افزایش سن ازدواج در کشور شده و بر باروری تاثیر منفی گذاشته است. در حال حاضر سن ازدواج در آقایان ۲۸ و در خانمها ۲۴ است که بسیار بالاست در حالی که در گذشته سن ازدواج در خانمها ۱۸.۵ و در آقایان ۲۲.۳ بود. اگر از رکود اقتصادی خارج شویم، به شما قول میدهم که سن ازدواج کاهش مییابد که باروری بالای سطح جانشینی را در پی خواهد داشت.
,
,
بنابراین بهتر است به جای تشویش جامعه در این زمینه برنامهریزی دقیقی انجام دهیم. باید به این نکته توجه کرد که باروری زیر سطح جانشین اگر ۵۰ سال دیگر یعنی ۱۴۳۰ادامه یابد با رشد منفی جمعیت مواجه میشویم در حالی که با تشویق و تسهیل ازدواج میتوان این مشکل را حل کرد.
,
,
انتهای پیام/خ
]
ارسال دیدگاه