پیشنهادات کاربردی برای محرومیت‌زدایی روستایی/ تقویت کارکرد روستاها با هدف تحقق امنیت غذایی پایدار

به گزارش شبکه اطلاع رسانی راه دانا؛ مصطفی سمیعی نسب، عضو هیات علمی دانشگاه امام صادق (ع) در یادداشتی اختصاصی برای راه دانا؛ نوشت: اهمیت مسائل و موضوعات گوناگون در روستاها به‌ویژه در کشور پهناوری چون ایران که دارای تنوع و ویژگی‌های طبیعی (اقلیم، توپوگرافی) و تفاوت‌های اجتماعی، فرهنگی و قومی است؛ اهمیت و ضرورت مطالعه روستاها را نشان می‌دهد.

مسائل و مشکلات متعددی مانند فقر، کمبود درآمد و شغل‌های درآمدزا، محرومیت از امکانات و خدمات عمومی، تشدید اختلاف بین زندگی شهری و روستایی، سبب تسریع روند روستا گریزی و مهاجرت به نقاط شهری، شده که در طولانی‌مدت پیامدهایی چون تخلیه روستاها، بایر ماندن زمین‌های زراعی یا به‌بیان‌دیگر تغییر کارکرد روستاها را در پی داشته است.

طرح‌ها و برنامه‌های گوناگونی با عناوین مختلف و در جهت رفع مشکلات روستاییان، پیشنهاد، تهیه و اجرا می‌شوند اما در بیشتر موارد نمی‌توانند از کارایی و اثربخشی لازم برخوردار باشند. دلیل واضح چنین پیامدی را می‌توان به عدم‌جامعیت و اطلاعات کافی و لازم طرح‌ها نسبت داد.

نامگذاری 15 مهرماه تحت عنوان روز روستا و عشایر بهانه‌ای است تا در این یادداشت؛ فهرستی از اهم نقاط قوت و نقاط ضعف سیاست گذاری و تنظیم گری در پیشرفت و عمران روستایی و توصیه‌های سیاستی در این مسیر ارائه می شود:

نقاط قوت:

• پیگیری تأمین زیرساخت‌های عمرانی و خدماتی موردنیاز پیشرفت و آبادانی روستاها توسط دولت مانند شبکه های برق، آب، گاز و ارتباطاتی.

• توجه و تأکید بر رعایت بومی‌گزینی در جذب نیروی انسانی موردنیاز دستگاه های اجرایی کشور.

• تلاش جهت کاهش انواع محدودیت‌ها و ارائه مشوق‌ها برای ایجاد رغبت و انگیزه کافی جهت سرمایه‌گذاری در مناطق روستایی.

• بهبود حمایت موثر دولت از فعالیت‌های کسب و کارهای نوین در روستاها مانند گردشگری و فناوری اطلاعات پایه.

• توجه به استفاده از ظرفیت های نهادهای عمومی غیردولتی و سازمان‌های مردم‌نهادی که تجربه انجام اقدامات توسعه ای در مناطق روستایی را داشته و دارند جهت حمایت سرمایه گذاری های هدفمند و متناسب و متناسب با پتانسیل هر روستا و تکمیل زنجیره ارزش کسب و کارهای سرمایه گذاری شده.

نقاط ضعف:

• استمرار تعدد زیاد دستگاه های ارائه خدمت و فقدان متولی واحد در حوزه پیشرفت و آبادانی روستا و مناطق محروم در میان دستگاه‌های دولتی و عمومی و نظامی کشور؛ که منجر به آشوب تصمیم گیری های مدیریتی و بعضاً سیاست‌های متداخل و متشابه و ناهماهنگی عملیاتی در حوزه مدیریت روستا و عدم شفافیت و پاسخگویی مناسب گردیده است.

• استمرار غلبه اقتصاد خود مصرفی و سنتی و لذا غیر اقتصادی و غیر تجاری بودن قالب فعالیت های تولیدی در مناطق روستایی و نبود صنعت روستایی. به دلیل فقدان سازوکار پویای ارائه کسب و کارهای درآمدزا، فقرزدا و متناسب با شرایط محلی و همچنین عدم شناسایی مستمر و پویای ظرفیت  های خالی واحدهای اقتصادی روستایی و عشایری و فعال سازی آنها.

• ناپایداری اقتصادی روستا به دلیل عدم توجه به زنجیره ارزش و تامین محصولات روستایی، که منجر به افزایش حاشیه بازار محصولات و پایین آمدن سهم کشاورزان و روستاییان از قیمت نهایی محصولات و در نتیجه پایین بودن سطح درآمد و عایدات اکثر روستاییان و عشایر کشور از فعالیت های اقتصادی خویش گردیده است.

• نگاه نقطه ای به مناطق روستایی و عشایری و عدم توجه به مسائل منطقه‌ای و آمایش سرزمین، همسو نبودن سیاست‌های توسعه روستایی با توسعه ملی و منطقه‌ای و کاهش شکاف توسعه مستمر اقتصادی اجتماعی روستاییان با شهرنشینی ایران

• عدم دسترسی به اطلاعات معتبر؛ فقدان سامانه آماری راستی‌آزمایی شده و مناسب در خصوص آثار میدانی طرح های توسعه روستایی و عشایری و اتکا به آمار ارائه شده توسط خود دستگاه های اجرایی که احتمال سوگیری در آن وجود دارد.

• فقدان برنامه منسجم و مستمر برای حرفه اموزی هدفمند نیروی کار روستایی، یکسانی نظام آموزشی و مهارتی روستایی مانند شهرنشینی و عدم تربیت نیروی کار موردنیاز رسته های شغلی روستایی.

• شیوه نامناسب اعمال برخی از سیاست های حمایتی مالی دستگاه های دولتی و عمومی در مناطق محروم روستایی، توزیع منابع پولی بدون هدف و اثربخشی لازم میان روستائیان و از بین برنده انگیزه کار و تلاش در روستا جهت استقلال و تمکن مالی روستائیان.

• سیاست های ناکارآمد برای بیمه اجتماعی و اقتصادی کشاورزان روستاییان و عشایر، نبود اطمینان از آینده و سطحی از پوشش جبران ریسک و خسارات احتمالی فعالیت های اقتصادی در روستا.

پیشنهادات و توصیه های سیاستی کوتاه مدت:

• حفظ و تقویت کارکرد نواحی روستایی و عشایری به عنوان کانون تولید و تحقق امنیت غذایی پایدار در پیشرفت متوازن روستایی از طریق متنوع سازی به عنوان نوعی اقتصاد مکمل با حفظ چشم‌انداز تنوع زیستی و زیست بوم.

• تقویت نظام نظارتی بر مسئولیت اجتماعی بخش‌های دولتی عمومی و خصوصی و پایش و ارزیابی اثرات سیاست‌ها بر شاخص‌های پیشرفت روستایی و عشایری.

• رقابتی کردن اقتصاد روستایی و عشایری با تکمیل زنجیره تامین و ارزش در محصولات روستایی از طریق تنوع‌بخشی به مشاغل روستایی با تاکید بر توسعه زنجیره ارزش کشاورزی با محوریت وزارت جهاد کشاورزی و شرکت‌های تخصصی صنایع تبدیلی و کشاورزان و راه اندازی و توسعه بازارچه های هفتگی و روستایی.

• بازیابی و اعتباربخشی به هویت تاریخی سنن و آیین های بومی در قالب فرهنگ ایرانی اسلامی در مناطق روستایی کشور.

• همگرایی موثرتر دستگاه‌های اجرایی و نهادهای عمومی غیردولتی در برنامه های اشتغال زایی مناطق محروم مانند بنیاد مستضعفان انقلاب اسلامی، ستاد اجرایی فرمان حضرت امام خمینی(ره) و کمیته امداد حضرت امام خمینی(ره).

• راه اندازی مراکز هدایت و حمایت از کارآفرینی روستایی و عشایری با تقویت ظرفیت‌های نهادی موجود به گونه ای که منجر به پرورش و هدایت کارآفرینان جوان شناسایی مستمر قابلیت‌های نواحی روستایی حمایت از ایده‌های ثروت آفرین هدایت سرمایه گذاری ها و حمایت فنی و اعتباری و رقابت پذیر کردن واحدهای اقتصادی کوچک و متوسط در نواحی روستایی و عشایری گردد.

انتهای پیام