به گزارش خبرنگار شبکه اطلاع رسانی راه دانا؛ تحولات یک سال اخیر نشان داد در منظومه قدرت جمهوری اسلامی ایران، مؤلفهای وجود دارد که نه در شمار موشکها قابل اندازهگیری است و نه در متن توافقهای سیاسی خلاصه میشود؛ سرمایهای به نام «انسجام ملی». تجربه ماههای گذشته ثابت کرد هرجا این سرمایه تقویت شده، بازدارندگی ایران افزایش یافته، دست دیپلماسی پرتر شده و بخشی از محاسبات دشمن نیز دستخوش تغییر شده است.
در هر بحران بینالمللی، نخستین پرسش اتاقهای فکر و مراکز تصمیمسازی قدرتهای رقیب این نیست که یک کشور چه تعداد تجهیزات نظامی یا چه میزان ذخایر اقتصادی در اختیار دارد؛ بلکه این است که جامعه آن کشور در برابر فشار خارجی تا چه اندازه منسجم یا دچار شکاف است. تجربههای مختلف نیز نشان داده هرگاه اختلافات داخلی به واگرایی تبدیل شود، فشارهای خارجی با هزینه کمتری به نتیجه میرسد؛ اما زمانی که جامعه در دفاع از منافع ملی به اشتراک برسد، معادلات قدرت تغییر میکند.
ایران طی ماههای اخیر دقیقاً در چنین آزمونی قرار گرفت؛ از یک سو تهدیدهای امنیتی و نظامی و از سوی دیگر استمرار مسیر دیپلماسی و مذاکرات، شرایطی را رقم زد که میزان انسجام داخلی کشور بیش از هر زمان دیگری در معرض ارزیابی قرار گرفت.
محاسبهای که برهم خورد
در سالهای گذشته، مشکلات اقتصادی، تورم، کاهش قدرت خرید و مطالبات معیشتی، این برداشت را برای برخی مراکز تصمیمسازی خارجی ایجاد کرده بود که افزایش فشارها میتواند شکافهای اجتماعی در ایران را تشدید کند. بر همین اساس، بخشی از طراحی فشارهای سیاسی، اقتصادی و امنیتی نیز بر همین فرض استوار شد.
اما واقعیت میدانی مسیر دیگری را نشان داد.
رخدادهای اخیر نشان داد جامعه ایران میان نقد عملکردها و دفاع از کشور، مرزی روشن قائل است. بسیاری از افرادی که نسبت به مسائل اقتصادی یا برخی سیاستهای اجرایی انتقاد داشتند، هنگام مواجهه با تهدید خارجی، از موضع دفاع از ایران سخن گفتند. همین رفتار، مهمترین پیام را به طرف مقابل مخابره کرد؛ اختلافنظرهای داخلی، الزاماً به معنای تضعیف سرمایه ملی نیست.
سرمایهای که قابل تحریم نیست
در ادبیات راهبردی، این ظرفیت با عنوان «سرمایه اجتماعی» شناخته میشود؛ سرمایهای که نه خریدنی است، نه وارداتی و نه تحریمپذیر.
اعتماد عمومی، احساس تعلق به سرنوشت مشترک، مشارکت اجتماعی و مسئولیتپذیری ملی، اجزای اصلی این سرمایه هستند. هر اندازه این مؤلفهها تقویت شوند، قدرت بازدارندگی کشور نیز افزایش خواهد یافت؛ زیرا دشمن پیش از هر اقدام، هزینههای اجتماعی تصمیم خود را نیز محاسبه میکند.
به همین دلیل، بسیاری از تحلیلگران مسائل امنیتی، انسجام اجتماعی را بخشی از قدرت ملی میدانند؛ قدرتی که گاه اثر آن از تجهیزات سخت نیز فراتر میرود.
دیپلماسی بدون پشتوانه اجتماعی موفق نمیشود
کارکرد انسجام ملی تنها به حوزه امنیت محدود نیست. در عرصه سیاست خارجی نیز مذاکرهکنندگان زمانی با اقتدار از حقوق کشور دفاع میکنند که بدانند پشت سر آنان جامعهای ایستاده است که اختلافات داخلی را به اهرم فشار خارجی تبدیل نمیکند.
تجربه بسیاری از کشورها نشان داده است هر اندازه اجماع داخلی بیشتر باشد، قدرت چانهزنی در مذاکرات حساس نیز افزایش مییابد. به همین دلیل، وحدت داخلی همواره یکی از مؤلفههای اقتدار دیپلماتیک محسوب میشود.
اقتصاد نیز از وحدت ملی سود میبرد
انسجام اجتماعی تنها یک مؤلفه امنیتی نیست؛ بلکه یکی از پیشنیازهای رشد اقتصادی نیز به شمار میرود.
سرمایهگذار، تولیدکننده و فعال اقتصادی زمانی برای آینده برنامهریزی میکنند که نسبت به ثبات و چشمانداز کشور اطمینان داشته باشند. اعتماد عمومی و همبستگی اجتماعی، فضای پیشبینیپذیرتری برای اقتصاد ایجاد میکند و زمینه تصمیمگیریهای بلندمدت را فراهم میسازد.
از این منظر، وحدت ملی مستقیماً با امنیت اقتصادی و توسعه پایدار نیز پیوند خورده است.
وحدت؛ به معنای حذف نقد نیست
تأکید بر انسجام ملی، به معنای نادیده گرفتن نقد یا مطالبهگری نیست. هیچ جامعهای بدون نقد سازنده و اصلاح مستمر، مسیر پیشرفت را طی نخواهد کرد.
آنچه اهمیت دارد، تمایز میان نقد مسئولانه و رفتارهایی است که میتواند به بستری برای سوءاستفاده دشمنان تبدیل شود. حفظ این مرز، یکی از الزامات حکمرانی در شرایط حساس است.
از همین منظر، تأکید اخیر رئیسجمهور بر ضرورت پرهیز از هر اقدامی که به وحدت ملی آسیب بزند، صرفاً یک توصیه سیاسی نیست؛ بلکه یادآوری اهمیت مهمترین پشتوانه کشور در حوزههای امنیتی، اقتصادی و دیپلماتیک است.
مهمترین برگ برنده ایران
شاید مهمترین دستاورد ایران در ماههای گذشته، نه صرفاً مدیریت یک بحران امنیتی یا استمرار روند دیپلماسی، بلکه نمایش ظرفیت اجتماعی ملت ایران بود؛ ظرفیتی که نشان داد در بزنگاههای حساس، منافع ملی بر اختلافهای سیاسی و اقتصادی اولویت پیدا میکند.
امروز بیش از هر زمان دیگری روشن شده است که مهمترین سرمایه ایران، نه تحریمپذیر است، نه وارداتی و نه قابل جایگزین شدن. «انسجام ملی» سرمایهای است که میتواند مسیر عبور از چالشهای اقتصادی، تقویت بازدارندگی، افزایش قدرت دیپلماسی و ارتقای جایگاه منطقهای کشور را هموارتر کند.
تجربه ماههای اخیر نشان داد آنچه بیش از هر چیز بخشی از محاسبات دشمن را تغییر داد، تنها توان نظامی نبود؛ بلکه حضور جامعهای بود که در بزنگاههای تاریخی، دفاع از منافع ملی را بر اختلافات روزمره ترجیح داد.
ارسال دیدگاه