سپر ی به نام تقوا

به گزارش شبکه اطلاع رسانی راه دانا به نقل از پایگاه خبری زنان قم ، از زاهدی پرسیدند: تقوا چیست؟

گفت: آیا هرگز از راه پر از خار عبور کرده­ای؟

گفت: آری.

گفت: چه کرده­ای؟

گفت: از تیغ­ها و خارها پرهیزکرده‌ام تا در پایم فرو نرود.

گفت: این همان تقواست. در دین خدا نیز چنین باش، تا به درجه متقین برسی.

تقوا چیست؟

کسی که ارزش وجودی خودرا می­داند و سرانجام دنیوی و اخروی گناه را می­شناسد، می­کوشد تا به «منطقه ممنوعه» گناه وارد نشود و خودرا به پستی معصیت نیالاید و سرانجام خودرا به خاطر لذت­های حرام، سیاه و تباه نکند. این خویشتن­داری و حفظ نفس «تقوا» است.

به تعبیر شهید مطهری: «در تاریکی غبار معاصی و گناهان و هواها و هوس­ها، وقتی‌که نور تقوا پیدا شد، راه از چاه تمیز داده می­شود و کمتر گرفتار می­شود و اگر گرفتار شد، در روشنی تقوا بهتر روزنه بیرون رفتن را پیدا می­کند».

تقوا، خود نگه­داشتن از انحراف­ها و پلیدی­هاست.

نفس اماره به گناه دعوت می­کند. ابلیس وسوسه­گر، به حریم­شکنی فرامی‌خواند. جاذبه دعوت شیطان به معصیت، قوی است. تمایلات نفسانی هم در انسان بیدار و فعال است. آنچه در میان این‌همه کشش­ها و جاذبه­ها، انسان را نگه ­می­دارد و از سقوط در دام تباهی و دامن پلیدی حفظ می­کند، نیروی باطنی تقواست که از ایمان و خداشناسی و خداترسی و آخرت باوری سرچشمه می­گیرد.

نقش پیشگیرانه تقوا

کسی که به‌سلامت خویش بها دهد و قدر آن را بداند، از هر کاری که او را بیمار سازد پرهیز می­کند.

سلامت روح و جان، مهم­تر از سلامت جسم و بدن است. خردمند نیز از هر چه که فکر او را آلوده، رفتار او را خراب، پرونده عملش را سیاه، اخلاقش را تباه و قلبش را بیمار کند بگریزد و پرهیزد. این خودآگاهی دینی همان «تقوا» است و هر چه تقوا افزون­تر و قوی­تر باشد، ارتکاب گناه کمتر خواهد شد.

در تعریف تقوا به این نکته اشاره‌شده است: «تقوا، یعنی نفس را در حفاظت قرار دادن ازآنچه از آن ترسیده می­­شود. به همین جهت به «ترس» تقوا گفته می­شود و به «تقوا» ترس. پس برای رسیدن به تقوا هم باید شناخت و معرفت را افزود و از دایره جهالت و غفلت بیرون آمد. درجه شناخت، درجه تقوا را تعیین می­کند. به تعبیر خواجه نصیر طوسی: «تقوا از سه چیز ترکیب‌شده است: ترس، کناره­گیری از معاصی، طلب قرب خدا».

تقوا یک نیروی بازدارنده و قدرت تسلط بر خویش و کنترل نفس است، تا از هوس­ها و تمایلات نفسانی پیروی نکند و سراغ گناه نرود. از خواجه عبدالله انصاری نقل‌شده است که: هرگز به زمین خاردار، راه‌رفته‌ای که دامن خود جمع کنی و به آهستگی از میان خارها بیرون‌روی؟ این است معنای تقوا.

مرحوم علامه جعفری درباره تقوا می­فرماید:

«صیانت نفس و ذات از رها شدن در امواج غفلت­ها و ناهشیاری­ها و شهوات و خودپرستی­ها».

نقش تقوا در پیشگیری از ورود به حریم محرمات و خلاف­ها و جرم­ها، نقش ترمز در اتومبیل، از جلوگیری از تصادف یا افتادن در دره یا خروج از جاده یا زیر گرفتن عابران است و در تعبیر قرآنی از آن به «فرقان» و «نور» و «علم» یادشده است. یکی از زیباترین و تعابیر و رهنمودها در این مورد، کلام حضرت علی علیه­السلام است. حضرت می­فرماید:

«آگاه باشید که خطاها همچون اسب­های سرکش و چموشی است که افراد بر آن­ها سوارند و لجام و افسار آن اسب­ها هم گسیخته است. سرانجام این اسب­ها آن سواران را به دوزخ می­افکند. آگاه باشید که تقوا همچون مرکبی رام و راهوار است که اهل تقوا بر آن سوارند و زمام و افسار هم در دست آنان است، درنتیجه آنان را وارد بهشت می­سازد».

تقوا، قدرت مهار خویشتن را به انسان می­دهد.

انسان متقی، هنگام رویارویی با گناه «توقف» می­کند.

اهل تقوا در برخورد با حرام، با تابلوی «ایست» مواجه می­شوند.

اما افراد بی­تقوا که از این مهار و کنترل بی­بهره­اند، مثل ماشینی که ترمزش بریده و مثل اسبی که لجامش گسیخته، بی­محابا پیش می­روند و به دره می­افتند و به کوه می­خورند و هلاک می­شوند.

ثمرات تقوا

ازآنچه گذشت، آثار و ثمرات تقوا روشن می­شود.

کسی که متقی است، می­کوشد خودرا از عذاب و خشم خدا نگه دارد و راه آن، ترک گناه است.   

کسی که اهل تقواست، وقتی به «مرزهای ممنوع» می­رسد، می­ایستد و چون به‌فرمان خدا می­رسد، اجرا می­کند. نتیجه آن رسیدن به رضای خدا و بهشت برین است.

تقوا، سبب می­­شود نفس انسان رام شود و طغیان نکند و این در سایه بصیرت دینی و شناخت عواقب گناه است. به قول مولوی:

چون‌که تقوا بست دودست هوا                                    حق گشاید هر دودست عقل را

این بصیرت درونی، به کنترل بیرونی منتهی می­شود. وقتی انسان باتقوا موفق شد نفس سرکش را رام کند و هوس را تحت کنترل درآورد و کشور وجودش را به نیروی عقل بسپارد نه به نفس، مانع رشد از بین می­رود و ندای عقل بهتر به گوش جان انسان می­رسد و انسان از «اسارت نفس» آزاد می­شود و تحت «مدیریت عقل» قرار می­گیرد.

شهید مطهری می­نویسد:

«در نهج­البلاغه به این معنی تأکید شده که تقوا حفاظ و پناهگاه است، نه زنجیر و زندان و محدودیت. بسیارند کسانی که میان «مصونیت» و «محدودیت» فرق نمی­نهند و بانام آزادی و رهایی از قیدوبند، به خرابی حصار تقوا فتوا می­دهند. قدر مشترک پناهگاه و زندان است، نه زنجیر و زندان و محدودیت. بسیارند کسانی که میان «مصونیت» و «محدودیت» فرق نمی­نهند و بانام آزادی و رهایی از قیدوبند، به خرابی حصار تقوا فتوا می­دهند. قدر مشترک پناهگاه و زندان، «مانعیت» است. اما پناهگاه، مانع خطرهاست و زندان، مانع بهره­برداری از موهبت­ها و استعدادها... تقوا به انسان آزادی معنوی می­دهد، یعنی او را از دست اسارت و بندگی هوا و هوس آزاد می­کند، رشته آز و طمع و حسد و شهوت و خشم را از گردنش برمی­دارد و به‌این‌ترتیب، ریشه رقیت­ها و بردگی­های اجتماعی را از بین می­برد».

حضرت علی علیه­السلام به این آزادی از اسارت­های هلاکت بار که در سایه تقوا به دست می­آید، چنین اشاره می­فرماید:

«فاِنَّ تقوی الله مفتاحُ سَداد و ذخیرهٌ مَعادٍ و عِتقٌ مِن کلِّ ملکه و نجاهٌ مِن کُلِّ هَلکهٍ».

«تقوای الهی، کلید درستی و استواری و ذخیره قیامت است و آزادی از هر بردگی و نجات از هر هلاکت است».

این­که تقوا را به روش عملی منفی اختصاص داده و آن­ را «پرهیزکاری» ترجمه کرده­اند، معنای دقیقی نیست، هرچند در تقوا، نوعی پرهیز هم هست، ولی معنای آن پرهیز نیست، بلکه نگهداری و حفاظت است. این­که انسان برای دوری از گناه و آلودگی، دست به هیچ­چیز نزند و از خانه به بیرون نیاید و از جامعه کنار رود و انزوا برگزیند، چندان ارزشی ندارد.

خویشتن­داری در عین حضور در جامعه و پاکی در عین بودن در محیط آلوده، هنر است.

برای مبتلا شدن به یک بیماری واگیر، یک‌راه، بیرون نیامدن از خانه و معاشرت نکردن با مردم است. راه دیگر، تزریق واکسن ضدّبیماری است، تا در انسان مصونیت ایجاد کند. تقوا مانند واکسنی است که ما را در برابر گناه و لغزش بیمه می­کند و لزومی ندارد از محیط آلوده خودرا به انزوا و تنهایی بکشیم.

هنر در آن است که در محیط لغزاننده، از گمراهی و خطا مصون بمانیم، مثل آن­که هنر، رانندگی صحیح و سالم در جاده لغزنده است.

تقوا یک ترمز است، نوعی قدرت تسلط بر خویش و «خویشتن بانی» و مالک خود بودن است. تقوا به تعبیر روایات، سپر و سلاح است، دژ نفوذناپذیر است:

البته از آثار این نیروی کنترل درونی، پرهیز از گناه و اجتناب از معصیت و هوس­ها و شهوت­هاست.

نشانه­ ها

از کجا می­توان متقی را شناخت؟ نشانه­های وجود تقوا در درون انسان چیست؟

همچنان که مهارت یک راننده را، با کنترل خودرو در پیچ­ها و شلوغی­ها و لحظه­ های خطر می­توان شناخت، تقوای یک فرد را هم در پرهیز از گناه، هنگام پیش آمدن صحنه و موقعیت معصیت و خلاف می­توان شناخت.

امام علی علیه­ السلام فرمود:

«عِندَ حُضور الشّهواتِ و اللّذاتِ یَتَبَیَّنُ ورعُ الأتقیاء»؛

«هنگام فراهم بودن شهوت­ها و لذت­هاست که پرهیزکاری اهل تقوا روشن می­گردد».

از امام صادق علیه­ السلام پرسیدند: تقوا چیست؟ فرمود:

«اَن لا یَفقِدکَ اللهُ حیثُ اَمَرکَ و لایَراکَ حیثُ نَهاک»

«آن است که آنجا که خداوند تو را فرمان داده است، تو را غایب نبیند و آنجا که تو را نهی کرده است، تو را حاضر نبیند».

از سخنان آن حضرت است که فرمود:

اهل تقوا را نشانه­ای است که با آن­ها شناخته می­شوند:

راست­گویی، امانت­داری، وفای به عهد، کمتر سراغ زنان رفتن، بذل و بخشش مال، اخلاق نیکو، حلم گسترده، پیروی از علم آنجا که به خدا نزدیک می­کند... ازجمله نشانه­های تقوا است.

اهل تقوا، در مصاف با جبهه ابلیس، خودرا مجهز می­سازند که پای اراده­شان روی «مین نفسانیات» نرود.

خواهی که رهی زسلطه شاهک نفس                            آسوده شوی از خطر پاتک نفس

در دست فشار «ضامن تقوا» را                              ایمن شو از انفجار نارنجک نفس  

انتهای پیام/پ