پسته اولین کالای استراتژیک غیر نفتی در معرض نابودی/آیا قیمت پسته در چند ماهه ابتدای امسال به کمترین نرخ خود رسیده است

به گزارش شبکه اطلاع رسانی راه دانا؛ با بررسی هایی که درباره پسته کرمان و ایران صورت گرفته است نشان از آن دارد که پسته از جایگاهی قدیمی برخوردار بوده و از محصولات بومی ایران می باشد  لذا پرورش و کشت این محصول در ایران اکنون دچار مشکلاتی است  که “ کارگران کرمان “  به بررسی و تحلیل آن پرداخته است.

جهانیان کرمان را به عنوان پایتخت پسته جهان می شناسند اما این بازار پر سود و منفعت، طی سال های اخیر با سرمایه گذاری های آمریکایی ها از دست ایران خارج شده و بیم آن می رود که به زودی پسته آمریکایی در بازارهای ایران نیز عرضه شود.

تاریخ پیدایش پسته ایران

خاستگاه اولیه پسته به زمان هخامنشیان و نواحى خراسان نسبت داده شده است. پس از اسلام قم به عنوان مهمترین ناحیه پسته خیز ایران معرفى شده است. پیشینه تاریخى آن به نیمه اول قرن هجرى مى رسد و اولین نوشته ها درباره پسته دامغان، سمنان و قزوین به قرن هفتم و پسته کارى در کرمان به قرن ۱۲ نسبت داده شده است.

هم اکنون پسته هاى ایرانى براساس پیشینه تاریخى، حمل و نقل و منطقه تولید به نام همان محل نامگذارى شده اند نظیر پسته دامغانى، قزوینى، راورى، سبزوارى و قمى. البته قابل ذکر است علاوه بر موارد ذکر شده پسته براساس شکل نیز تقسیم بندى هایى دارد. ارقامى نظیر: ممتاز (خندان)، بلوچى، کله قوچى، سفید پسته، سبز پسته و خنجرى. این ارقام مختلف پسته زمان هاى رسیدن متفاوتى دارند و به انواع زودرس و دیررس تقسیم مى شوند که انواع زودرس اواخر مرداد و دیررس در اوایل مهر مى رسند.
پسته‌ یک‌ میوة‌ گرمسیری‌ است‌. این‌ محصول‌ در سال‌ ۱۷۳۷ میلادی‌ توسط‌ فردی‌ به‌ نام‌ «لینه‌» ازاسپانیا تحت‌ نام‌ علمی‌ «آناکاردیاسی‌» (Anacardiacae) نامگذاری‌ شده‌ است‌.
درخت‌ پسته‌ برخلاف‌ درختان‌ بادام‌ و گردو جزو درختان‌ دوپایه‌ است‌ و نر و مادة‌ آن‌ از یکدیگر جدااست‌. پسته‌ از میوه‌هایی‌ است‌ که‌ یک‌ سال‌ بارور و سال‌ بعد کم‌بارتر است‌.
پیدایش‌ پسته‌ در ایران‌ به‌۴۰۰۰ تا ۵۰۰۰ سال‌ پیش‌ برمی‌گردد

درخت‌ پسته‌ در زبان‌های‌ یونانی‌،لاتین‌، اروپایی‌، عربی‌، ترکی‌، روسی‌، ژاپنی‌ و دیگر زبان‌ها از نام‌ ایرانی‌ آن‌ گرفته‌ شده‌ است‌. نام‌ درخت‌ این‌محصول‌ هنگامی‌ که‌ به‌ ایران‌ وارد شد، در زبان‌ پارسی‌ «پیستاکو» بود و سپس‌ به‌ «پسته‌» تبدیل‌ شده‌ است‌.باغهای‌ پسته‌ در ایران‌ از همان‌ زمان‌ پایه‌ گرفته‌ است‌.
براساس اظهارات مهندس مژگان پورمقیم کارشناس مسئول بخش میوه ها و سبزى هاى آزمایشگاه کل کنترل غذا و داروى وزارت بهداشت گیاهان خانواده پسته ۷۵ جنس و ۶۰۰ گونه هستند که ۹ گونه آن خوراکى هستند و در این میان از مهمترین گونه هاى خوراکى آن در ایران مى توان موارد زیر را ذکر کرد: Pistachio vera (پسته معمولى)، Pistachio motica (پسته وحشى یا بنه)، Pistachio khinjuck. وى در ادامه افزود: «براساس آمارهاى به دست آمده در سال ۷۳ از میان کشورهاى مختلف تولیدکننده پسته، تنها محصولات هفت کشور جنبه تجارى دارند و از کل ۴۰۰ هزار تن پسته تولیدى در جهان ایران با دارابودن حدود ۵۷ درصد تولید در مقام اول، آمریکا با ۱۷ درصد مقام دوم و ترکیه با ۱۳ درصد در مقام سوم قرار دارد و کرمان با داشتن ۴/۸۱ درصد از کل سطح زیرکشت درختان بارور بزرگترین منطقه پسته کارى ایران و جهان است که ارقام مهم پسته هاى کرمان اوحدى، کله قوچى، فندقى، اکبرى، سفید پوسته، امیرى، شستى و جندقى هستند.»
قدیمی ترین اثری که از پسته در جهان به دست آمده ، قطعه چوب نیم سوخته ای است مربوط به عصر حجر که در حدود هزار سال پیش در اطراف شهرستان فسا (استان فارس) پیدا شده و هم اکنون در موزه پارس نگهداری میشود. هرودوت مورخ مشهور یونانی نیز در نوشته های خود اشاراتی به کشت پسته ایران کرده است . بنابراین درخت پسته در ایران سابقه تاریخی دارد و گمان می رود که این محصول از چهار هزار سال پیش در ایران کشت میشده است.

ایرانیان از دورترین ایام تاریخ خواص خون ساز و حیات بخش و هوش افزای محصول پسته را به فراست دریافته اند

فی المثل به روایت منابع باستانی ضحاک مغلوب ایرانیان پارسهای پیروزمند را «پسته خوار» خطاب کرده است و پارت ها مردانی وصف شده اند که از کودکی پسته را به عنوان خوراکی نیرو بخش، مقوی و کم حجم همواره به همراه داشته اند به روایت حکیم طوس فردوسی پادشاه ساسانی در واپسین ایام عهد باستان فرمان می دهد پسته را همچون خوراکی حیاتی و انرژی بخش در دژهای خراسان انبار کنند تا بتوانند در مقابل هجوم دشمن مقاومت کند در حمله تاتاران نیز دژنشینان ایرانی در قلعه معروف کالیون خراسان مدت طولانی در محاصره مغولان مقاومت می کنند در حالیکه خوراک انها تنها پسته و گوشت خشک بوده است.
کلمه لاتین Pistacia از اسم ان در زبان فارسی Piste or Peste مشتق شده است. روانشاد دکتر فانلری لفظ فارسی پسته را از مردم نواحی شمال خراسان دانسته و کلمه پسته یک واژه ایرانی بسیار کهن است که از گویش مردمان مستقر در محدوده پسته خیز ایالات خراسان در جنوب جیحون منشا گرفته است.

  آفات مهم درختان پسته

۱- پسیل پسته ۲- زنجره پسته ۳- پروانه چوب خوار پسته ۴- زنبور های مغز خوار پسته ۵- بلشک پسته ۶- پروانه میوه خوار پسته ۷- شپشک واوی ۸- شته های پیچیده برگ ۹- پروانه برگ خوار خاکستری ۱۰- سوسک چوب خوار پسته ۱۱- سوسک سرشاخه خوار ۱۲- پروانه پوست خوار (کواش) ۱۳- شیره خشک ۱۴- شیره تر ۱۵- کرم سفید ریشه ۱۶- سن های زیان آور      ۱۵-     پروانه چوب خوار پسته

خاک یکی از مهمترین منابع طبیعی و عوامل تولید است.

استفاده بی رویه از زمین ، بدون دادن کود و تقویت آن و دیگر اقدامات نامناسب و نابجا ، باعث فقیر شدن خاک از لحاظ مواد غذائی (معدنی) و مواد آلی می شود که در نهایت باعث نامرغوب شدن بافت خاک و در نتیجه کاهش شدید حاصلخیزی خاک می گردد. بسیاری از باغات بر اثر استفاده بی رویه از آب و آبیاری نامناسب و شور ، حاصلخیزی خود را از دست داده اند. لذا برای جلوگیری از تغییرات نامطلوب و تخریب بیشتر خاک راه حل های مناسبی پیدا شده است. ولی قبل از آن بایستی شناختی درست و صحیح از وضعیت بستر رشد درختان (خاک باغ) به دست آورد تا به توان راهکارهای پیشنهادی را به نحو احسن اجرا  کرد.

خاک های مناطق نیمه خشک و خشک 

با توجه به اینکه اکثریت باغات پسته در مناطق  نیمه خشک و خشک احداث شده اند. در راستای آشنائی بیشتر با بستر رشد درختان پسته که از اساسی ترین موضوعات در رابطه با تولید کمی و کیفی محصول است ، نیاز به شناخت بیشتری از خاک های مناظق نیمه خشک و خشک می باشد. اصولاً به مناطقی نیمه خشک و خشک گفته می شود که تبخیر از سطح خاک به مراتب بیشتر از نزولات آسمانی وارده به خاک باشد. نزولات جوی سالیانه کمتر از ۲۵۰ میلیمتر. (البته تنها مقدار نزولات مقیاسی برای تعیین درجه خشکی نیست. مهم تر از مقدار نزولات ، پراکندگی آن در طول سال است).

مشکلات حاصلخیزی در اراضی خشک و نیمه خشک را می توان به طور اختصار به شرح زیر بیان نمود

۱- کم آبی که نتیجه آن کم بودن پوشش گیاهی و تشکیل رس است.

۲- کم بودن عمق خاک (سولوم)

۳- کم بودن هوا دیدگی و مواد آلی

۴- کمبود عناصر ریز مغذی مانند آهن و روی به خاطر تثبیت شدن

۵- زیاد بودن عناصر سدیم بر و شوری

۶- کاهش درصد عناصر سدیم بر و شوری

نزدیک به ۸۰  درصد پسته کشور در باغ های گسترده استان کرمان تولید می شود و این استان نقش محوری در تولید پسته جهان دارد

عدم حمایت از تولید در داخل کشور و از سوی دیگر حمایت های بی نظیر از تولید پسته در آمریکا موجب شد استارت تولید این محصول توسط کشاورزان ایرانی در دشت های کالیفرنیا زده شود و از همین زمان بود که برخی از تولید کنندگان ایرانی کشت محصول را در آن سوی دنیا آغاز کردند.

در همان زمان بود که خشکسالی، افزایش نهاده های تولید، عدم حمایت های دولتی از تولید طلای سبز موجب شد در پی پیدا شدن حریفی قدر برای پسته ایران، رفته رفته بازار پسته جهانی از دست کشاورزان ایرانی خارج شود و فضای دو قطبی در زمینه تولید پسته بین کشاورزان کالیفرنیایی و استان کرمان ایجاد شود.

در دوسال گذشته پسته کالیفرنیا گوی سبقت را از ایران دزدیده است و این درحالی است که صادرات پسته کالیفرنیا ۸۰ درصد وایران ۵۰ درصد است که این نشان می دهد درچند سال آینده ایران از میدان صادرات خارج شود

اگردولت جلوی واردات بی رویه پسته را نامی از پسته ایران بر جای نخواهد ماند نگیرد

رئیس اتحادیه تعاونی‌های باغ‌های پسته کرمان در خصوص وضعیت کنونی تولید پسته گفت :در حالی که ما باید با خشکسالی بی سابقه د رایران وکرمان دست وپنجه نرم کنیم لذا با این اوصاف باید نگران از دست دادن بازار های خارجی محصول خود نیز باشیم.

وی به واردات پسته هم نیز اشاره کرد و گفت : اگر  دولت جلوی واردات بی رویه پسته را نگیرد بی شک نه تنها بازار خارجی محصولات داخلی را از دست می دهیم بلکه در بازار های داخل کشور نیز جایگاه خود را نمی توانیم حفظ کنیم.

جلال پور برای  کساد شدن بازار پسته ایران در سال ۹۳ هشدار داده بود

محسن جلال پور در سال ۹۳ در باره وضعیت پسته ایران ابراز نگران کرده وگفته بود :باید در زمینه تولید، صادرات و فروش پسته یک برنامه منسجم و مدون داشته باشیم واین درحالی است که ظرفیت جهانی  پسته ۵۰۰ هزار تن است پسته آمریکا هم اکنون رقیب اصلی پسته داخلی است و باید با سیاستگذاری های مناسب و مدیریت عرضه سهم قابل توجهی از این ظرفیت را از آن پسته ایران کنیم.

وی در ان زمان مطرح کرده بود : یکی از مهمترین مشکلات پسته ایران خشکسالی و کمبود آب است در واقع عدم پیش بینی برای تامین آب باغ های پسته موجب شده به برداشت آب از منابع زیر زمینی روی بیاوریم  و برداشت بی رویه موجب شور شدن آب های زیر زمینی شده است اگر چاره ای برای این مسئله نشود وضع از شرایط کنونی نیز بدتر خواهد شد لذا باید طرح جامع آب در ایران بررسی شود و اقدامات لازم در این زمینه انجام شود.

با این اوصاف در سال گذشته ، طبق بررسی های صورت گرفته نیمی از باغ های پسته ی با کیفیت رفسنجان با نام ،پسته کله قوچی، احد آقایی بیشترین میزان خسارت را در ۳۰ هزار هکتار دید و در باغات شهرستان زرند نیز به دلیل تغیرات اقلیمی ۳۰ تا ۵۰ درصد محصول پسته زرند نیز دچار خسارت شد که ۲۵ هزار هکتار که دارای پوشش درختان پسته بود خشک شد وبه ذغال تبدیل شدند .

لذا در ابتدای آغاز فصل برداشت پسته اخباری منی بر خارج شدن دو تاجر تجاری بزرگ از صادرات پسته به دست می رسد که بسیار جای تاسف است.

حضور خود را درعرصه صادرات پسته پر رنگ نمی بینم

محسن جلال‌پور، رئیس اتاق بازرگانی ایران، که از سال‌های ابتدایی دهه ۶۰ به تجارت و صادرات پسته مشغول است و هم چنان از چهره‌های بنام صادرات پسته محسوب می‌شود و همچنین سال‌هاست که ریاست انجمن پسته ایران را بر عهده دارد، اعلام کرد به زودی فعالیت در زمینه پسته را متوقف خواهد کرد و به فعالیت در حیطه معادن خواهد پیوست.

وی در ادامه تصریح کرد :در طول ۳۴ سال گذشته بیش از ۱۰۰ هزار تن پسته صادر کرده‌ام که بیش از یک میلیارد دلار ارز آوری داشته است  اما  تصمیم دارم که با کار در معادن مس، کارهای معدنی را توسعه دهم زیرا شواهد نشان می دهد فعالیت در عرصه پسته از چند سال آینده در کشور دچار رکودخواهد شد و تولید آن روزبه‌روز کمتر می‌شود. نابراین برای حضور در بازار پسته چنادن مشتاق نیستم.

وضعیت پسته نگران‌کننده شده است

اسدالله عسگراولادی، عضو هیات نمایندگان اتاق ایران و از تجار پسته ایرانی نیز با بیان اینکه امسال وضعیت پسته نگران‌کننده شده است، اظهار کرد : تولید پسته در سال قبل حدود ۲۲۰ هزار تن بوده است ولی امسال ما کاهش ۳۰‌درصدی را در تولید پسته تجربه کرده ایم که ممکن است این روند ادامه دار باشد.

در این زمان که مسئولین چنین  نظریه هایی در باره پسته کرمان دارند ویک حرکت جهشی از بخش کشاورزی به صنعت را با سیاست های از پیش تعین شده از خود نشان می دهندجای تعجب است

در گزارشی از خبر گذاری ایسنا د ر ۴ ماه ابتدای سال ۹۴ مشاهده می شود حاکی از این است که صادرات پسته تازه و خشک طی چهار ماه اول امسال ۴۶ کشور جهان مشتری بیش از ۱۶ هزار تن پسته ایران بوده‌اند که این میزان صادرات نسبت به مدت مشابه پارسال ۱۵ برابر افزایش یافته است.

صادرات پسته روند صعودی را که از ابتدای سال جاری آغاز کرده بود، ادامه داده و به این ترتیب در تیر ماه صادرات این محصول نسبت به همین بازه زمانی در سال گذشته نزدیک به ۹ برابر افزایش وزنی داشته است.

بر اساس آمار ، ایران تا تیرماه ۹۴ به میزان ۳۵۰۰ تن پسته با پوست تازه یا خشک به دیگر کشورها صادر کرده‌ است که ارزش آن به کمتر از ۳۰ میلیون دلار می‌رسد و قیمت هر کیلوگرم از این محصول ۰٫۱ دلار کاهش یافته و به ۸٫۴ دلار رسیده‌ است.

آمار گمرک نشان می‌دهد که طی چهار ماهه نخست امسال با ۱۵ برابر شدن صادرات پسته به لحاظ وزنی، صادرات این محصول مجموعا به بیش از ۱۶ هزار تن و ارزش نزدیک به ۱۳۵ میلیون دلار رسیده است.

این در حالی‌ است که در همین مدت طی سال گذشته ایران تنها کمی بیش از یک‌هزار تن پسته به دیگر کشورها صادر کرده بود که ارزآوری آن به کمتر از ۱۰ میلیون دلار می‌رسید.

لازم به ذکر است در این مدت پسته در رتبه شانزدهم محصولات صادراتی ایران قرار گرفته و ۴۶ کشور در سراسر جهان از مشتریان این محصول به حساب می‌آیند.

نتیجه گیری:

با این اوصاف و تناقض گویی تاجران و کشاورزان وضعیت پسته کرمان به کجا خواهد رسید ، آیا این کالای صادراتی غیر نفتی دویاره دستخوش سیاست بازی خواهد شد و این ترفند ها که بویی از اقتصاد مقاومتی ندارد آیا کشاورزان وکارگران این صنعت سبز را به بیچارگی خواهد کشاند، لذا مسئولان  استانی وکشوری باید بیشتر نسبت به پسته و این محصول بومی توجه نمایند.

پی نوشت :

ایسنا

مهر

برنامه وبلاگ دکتر جمالی زاده

انتهای پیام/