به گزارش شبکه اطلاع رسانی دانا به نقل از صاحب نیوز، این بنا که ساختار اولیه ی آن به قرون نخستین اسلامی باز می گردد و به عنوان نمونه ای ارزشمند از مساجد چهار ایوانی به شمار می آید.
, شبکه اطلاع رسانی دانا , صاحب نیوز,طبق مدارک تاریخی این مسجد در طول زمان به سبب آتش سوزی، زلزله، جنگ ها و نا آرامی ها خراب و دوباره بازسازی شده است.
,
, , مهدی فقیهی، پژوهشگر میراث فرهنگی پیرامون این اثر تاریخی گفت: چهار ایوان اطراف این مسجد که روایت گر شیوه ی معماری اسلامی در این سرزمین هستند، با برخورداری از آرایه های غنی وزیبای مقرنس سازی، کاربندی و کاشی کاری های زیبا با نام های صفه ی« صاحب»، صفه ی« درویش»، ایوان «استاد » و ایوان« شاگرد» شناخته می شوند.
, مهدی فقیهی,ایوانی که در ضلع جنوبی مسجد قرار دارد همان صفه صاحب است. ایوانی که در جلوی گنبد آجری نظام الملک واقع شده دراوایل قرن ششم (ه.ق) بنا شده وسقف آن از مقرنس های درشت ترکیب یافته است. دراین ایوان قاب های کاشی کاری شده و لوحه ها و کتیبه های نفیسی به چشم می خورد که از زمان«ملوک الطوایفی» وصفویه برجای مانده اند گنبد وچهل ستون های معروف به خواجه نظام الملک هم که در اطراف ایوان جنوبی مسجد واقعند درفاصله سال های۴۶۵ تا ۴۸۵ (ه.ق) بنا شده است ودرزمان سلطنت ملکشاه سلجوقی و وزارت خواجه نظام الملک بنا شده و رواق ها و بخش های دیگر آن متعلق به دوران آل بویه، آل مظفر و صفویه می باشند. در ضلع غربی مسجد دیگر ایوان سلجوقی قراردارد که در عصر صفوی تکمیل و تزیین یافته است.
,
, , وی در ادامه گفت: کتیبه اصلی این ایوان که آن را(صفه استاد وایوان گلدسته) نیز می نامند به نام شاه سلطان حسین صفوی و به خط علی نقی امامی و مورخ به سال ۱۱۱۲ (ه.ق) می باشد. یکی از عباراتی که با خط بنایی ساده و نقطه چین و با امضای محمد امین اصفهانی در یک قاب مربعی شکل و در چهار ترنج نوشته شده دارای مضمون زیر است:
,
چون نامه جرم ما به هم پیچـــیدند بردند و به میزان عمل سنجیدند
بیش از همه کس گناه ما بود ولی مــــا را به محبت علـی بخشیدند
فقیهی در ادامه گفت: به غیر از ایوان یاد شده در شمال غربی بنا رواقی کوچک و شبستانی دیده می شود که شبستان مزبور به نام مسجد اولجایتو مشهور است و محراب آن که زیباترین محراب های گچ بری شده ی مساجد ایران است نام«سلطان محمد خدابنده» حاکم مسلمان شده ایلخانی (اولجایتو) و وزیر دانشمندش«محمد ساوی» و سال ساختمان آن ۷۱۰ (ه.ق) را در بر دارد. علاوه بر محراب یاد شده و دومنبر منبت کاری شده پر کار در انتهای ضلع غربی مسجد شبستان وسیع زمستانی (بیت الشتاء) قرار دارد که به فحوای کتیبه ی سردر آن در دوره ی سلطان محمدبن بایسنقر بن شاهرخ تیموری و به دستورعماد بن مظفر ورزنه ای ساخته شده است.
,
,
این شبستان وسیع به طول پنجاه وعرض بیست وپنج متر و دارای ستون های قطور کوتاه و طاق های خیمه ای شکل می باشد. در وسط هر چشمه طاق آن یک قطعه سنگ مرمر شفاف نصب شده که از خورشید کسب نور می کند و به منزله ی چراغ هایی برای تأمین روشنایی این شبستان به شمار می روند.در فضای پشت این قسمت و در منتهی الیه شمال غربی مسجد نیز حوض خانه قدیمی و چاه آبی وجوددارد که در گذشته ای نه چندان دور آب مورد نیاز مسجد را تامین می کرده است. پس از این بخش جبهه شمالی بنا قرار دارد که دیگر ایوان عهد سلجوقی در آن ساخته شده و به نام صفه درویش شناخته می شود.
,
, ,
فقیهی افزود: تزیینات آجری و کتیبه ی گچ بری شده این ایوان از زمان شاه سلیمان صفوی به یادگار مانده که در کنار رواق ها و چهل ستون های متحد الشکل و گنبد زیبا و نفیس آن قرار دارد. گنبدی که در بخش شمالی حیاط مسجد واقع شده و قرینه ی گنبد خواجه نظام الملک می باشد در سال ۴۸۱ (ه.ق) بنا شده است. احداث این گنبد را به ابوالغنائم تاج الملک یکی دیگر از وزرای عصر سلجوقی نسبت می دهند صورت گرفته است، زیبایی های این بخش از بنا راتکمیل می کنند.
وی ادامه داد: صفه ی شاگرد آخرین بخش سلجوقی بنا در ضلع شرقی را تشکیل می دهدکه در قرون هشتم و یازدهم (ه.ق) یعنی در زمان حکومت ایلخانان مغول و خاندان صفوی تزییناتی به آن ضمیمه کرده اند .البته این ایوان فاقد تزیینات کاشی کاری بوده و با مقرنس های آجری تزئین یافته است. در این ایوان سنگ مرمر یکپارچه نفیسی قرار دارد که در اطراف وبالای آن لوحه ها وکتیبه هایی نوشته شده اند خطی نگاشته شده از جمله جاذبه های آن به شمار می آیند. در همین ضلع ودر منتهی الیه شمال شرقی مسجد ایوان کوچک تر دیگری نیز دیده می شود که به صفه ی عمر مشهور است .
,
کتیبه ی تاریخی هلال این ایوان در زمان سلطنت سلطان محمود آل مظفر به تاریخ ۷۶۸ (ه.ق) و با هنرمندی فردی به نام «عزیز التقی الحافظ”» به یادگارمانده است. در سقف این صفه خطوط تزئینی و تاریخی به چشم می خورد که با خط بنایی عبارات مذهبی ونام سازنده بنا م مرتضی بن الحسن العباس الزینبی در آن نوشته شده است. علاوه بر آن در این صفه نام استادکارانی همچون حسن کاروان کاشی کار و کوهیار الابرقوهی خطاط کتیبه ی محراب صفه مشاهده می شود. شبستان جنوب شرقی مسجد که احتمالا کتابخانه عظیم ومشهورخواجه نظام الملک طوسی نیز در آن قرار داشته است در آتش سوزی بزرگی از میان رفته این حادثه در سال ۵۱۵ (ه.ق) ودرچهارمین سال سلطنت محمود سلجوقی ملقب به«مغیث الدنیا» و به دست اسماعیلیه اتفاق افتاد.
,فقیهی ادامه داد: پس از حریق سال ۵۱۵ (ه.ق) تجدید ساختمان مسجد شروع و به جای ساختمان های منهدم شده بناهایی مانند ایوان های چهارگانه ونماهای اطراف صحن وشبستان هاوچهل ستون ها پایه گذاری شد و در طی چند قرن بعد از آن به تدریج تکمیل و تزئین شد. این در حالی است که متاسفانه چهل ستون مذکور بار دیگر و در دوره ی معاصر مورد تخریب و ویرانی قرار گرفت. گواه این مدعا نوشته ای است که درشرق همین قسمت (شبستان جنوب شرقی مسجد) به صورت کتیبه ی کاشی کاری شده اشاره به بمبباران مسجد در این قسمت و بازار مجاور آن دارد که در سال ۱۳۶۳ (ه.ش) توسط جنگنده ی بمب افکن های عراقی مورد حمله قرار گرفت و مجددا توسط کارشناسان سازمان میراث فرهنگی استان اصفهان به شیوه اول بازسازی شده است.
,از این قسمت که بگذریم به کاشی کاری های نمای داخلی صحن و مناره ها ی جنوبی مسجد بر می خوریم که اتمام و تکمیل آن در قرن نهم (ه.ق) صورت گرفته وساخت خدای خانه ای بر روی حوض وسط صحن مسجد جمعه، در دوره ی پادشاهی سلطان محمد خدابنده صفوی که به منزله ی یک مهتابی تابستانی برای انجام فرایض مذهبی به کار می رفته است.
,در جمع بندی آن چه که گذشت می توان این گونه نتیجه گرفت که مسجد جامع عتیق اصفهان به همان اندازه که میدان نقش جهان وعمارات تاریخی اطراف آن یاد آور هنر نمایی عصرصفوی است ، بیانگر شیوه معماری و سبک رایج عهد سلجوقیان می باشد این بنا با در بر داشتن ارزش والای تاریخی و هنری در ۱۵/۱۰/۱۳۱۰ با شماره ۹۵ در فهرست آثار ملی ایران ثبت شد.
, مسجد جامع عتیق اصفهان, میدان نقش جهان,انتهای پیام/
,]
ارسال دیدگاه