نگاهی جامعه شناسانه به تاریخ انقلاب اسلامی ایران در «مناسک دینی و انقلاب ایران»

به گزارش شبکه اطلاع رسانی راه دانا به نقل از طاق نیوز، کتاب «مناسک دینی و انقلاب ایران» نوشته خسرو تمری از کارشناسان حوزه فرهنگی کرمانشاه و دانشجوی دکترای جامعه شناسی فرهنگی است که تحلیل جامعه شناسی و تفسیری از انقلاب ایران با توجه سیر حوادث آن ارائه کرده است.

نویسنده این کتاب در گفتگو با طاق نیوز، در خصوص اثرش و محتوای آن  گفت: در این کتاب به بحث دین، مناسک دینی و ارتباط آن با انقلاب اسلامی ایران پرداخته شده و درآن آمده است که: دین از مقولاتی است که اگر بخواهیم آن را از منظر جامعه شناسی بررسی کنیم بایستی آن را در چارچوب مفاهیم خاص جامعه شناسی و از نظرگاه جامعه شناسان آن را مورد  مورد تحلیل و تبیین قرار داد.

خسرو تمری افزود: دین، در جامعه ایران از جایگاه ویژه ای برخوردار بوده است. در تاریخ ایران پیش از اسلام نقش دین در مناسبات قدرت و جامعه حائز توجه بوده و حتی می توان گفت هر زمان که قدرت ها بنیان خود را با تکیه بر مذهبی رسمی و عمومی گذاشته اند موفق بوده اند .

وی ادامه داد: در دوره قاجار و پهلوی اول دین بیشتر جنبه انتقادی و دفاع از حقوق مردم و حفظ ارزش های اسلامی را دنبال می کند و در دوره پهلوی دوم و به ویژه از سال 41 به بعد ، گفتمان دینی یک گفتمان انقلابی می شود.

تمری تصریح کرد : مناسکی از جمله محرم و قیام کربلا، مناسک ماه مبارک رمضان، مناسک مربوط به یاد شهدا و چلۀ شهدا، مناسک عید فطر و نمازهای جماعت، مناسک مروبط به ایام شهادت ائمه(ع) و مناسک جشن و سرور ائمه(ع) از جمله مناسکی بودند که در طول سال‌های 1341 تا 1357 هر کدام به شکلی نقش اساسی در شکل دهی به جنبش ها و اعتراضات علیه رژیم داشتند.

این نویسنده کرمانشاهی گفت : یکی از ویژگی های این مناسک فهم مشترک عمومی از عمل مناسک گرایانه بود به گونه ای که این مناسک با توجه به نیاز کنشگران زمینه های شکل گیری راه‌ها و اهداف مشترک را در جامعه فراهم می کند و از نظر جامعه شناسی  هر گاه راه ها و اهداف مشترک در بین گروهی شکل گیرد، آن گروه به ساخت پیوسته دست خواهد یافت و بدنبال شکل دهی به روابط جدید در ساخت نظام اجتماعی است. مسئله اساسی در این ساخت پیوسته که حاصل برسازی کنشگران از موقعیت نظام اجتماعی خود بود این مسئله بود که ساخت پیوسته جدید شکلی از تقابل را در سطح جامعه ایجاد کرد، تقابلی که هیچگاه رژیم موفق حل آن نشد و در نهایت به سرنگونی ساخت قدرت منجر شد.

وی افزود : در این دوره دین با عمل مناسک آمیز خود نظم موجود را نه تنها تثبیت یا تأیید نمی کرد بلکه در عمل به تضاد با وضع موجود می پردازد . در این دوره مناسک دینی باشکل دهی به یک ساخت جدید قدرتمند در جامعه، تقابلی را در جامعه فراهم کردند که این تقابل به رویاروی  بین ساخت قدرت حاکم از یک طرف و ساخت قدرت دینی که از توان عمومی برخوردار بود منجر شد و نتیجه این تقابل به انقلاب ایران  منجر شد.مناسک مذهبی در این دوره عامل وحدت و انسجام درون گروه‌های مذهبی را فراهم کرده بودند، و به نوعی زمینه تضاد بین ساخت¬های نظام اجتماعی را شکل داده بود.

تمر ی ادامه داد: یکی دیگری از مباحث محوری در شکل گیری کنش های جمعی نگاه تکلیف گرایانه معتقدین به ارزشهای دینی بود.برای مثال رفتن به نماز جماعت و نماز جمعه رفتارهای تکلیف گرایانه از نوع فردی آن است اما همین رفتار باعث شکل گیری یک جماعت انبوه می شود و. ... یا جهاد نیز نوعی تکلیف دینی است که باعث تشکیل یک جماعت مبارز می شود و ...

این نویسنده کرمانشاهی تصریح کرد : انقلاب روح دنیای فاقد روح بود، و ایرانیان روح این جهان بودند و در حقیقت انقلاب ایران تجلی ارادۀ جمعی بود«تعبیر میشل فوکو از انقلاب ایران». در حقیقت این تعبیر فوکو از انقلاب ایران را باید بر اساس همان نگرشی تعبیر کرد که اعیان اصلی انقلاب را تشکیل داده بود و کنشگران با فهم دقیق این اعیان اراده جمعی یا کنش جمعی خود را شکل دادند و  انقلاب اسلامی ایران را در دنیای بی روح و مادی زده جهان شرق و غرب خلق کردند.

کتاب «مناسک دینی و انقلاب ایران»  توسط انتشارات « گلچین ادب»  در سال 1394 به چاپ رسیده است.