بررسی حجاب از منظر عقل

به گزارش شبکه اطلاع رسانی راه دانا به نقل از بانوپرس : حجاب از لحاظ عقلی حکم الزام را داشته و آنچه را عقل لازم می داند، الزام عقلی بوده و حکم آن واجب است. این بدان معناست که حکم عقل به الزام است و نه به ایجاب .

تعریف عقل

«عقل» به معنای منع است و زانوبند شتر را از این جهت «عِقال» گویند که شتر را از حرکت بیجا منع می‏کند. عقل در اصطلاح به عقل نظری و عقل عملی تقسیم می‏شود .

عقل نظری، راهنمای اندیشه بشر است. و عقل عملی، راهبر انگیزه او. عقل نظری، نیرویی است که با آن هست و نیست‏ها و باید و نبایدها درک می‏شود و عقل عملی، نیرویی است که با آن عمل می‏شود؛ چنان که امام صادق (علیه‏السلام) در تبیین عقل فرمودند: «ما عبد به الرحمان واکتسب به الجنان»در این‏جا مقصود از عقل، عقل عملی است که با صرف درس خواندن به دست نمی‏آید. آموختن دانش، عقل نظری را کامل می‏کند؛ امّا عقل عملی با تمرین مکرّر عمل صالح، به کمال می‏رسد. [۱]

 عقل حجت الهی

عقل نیز حجّت الهی است: إنّ لله علی النّاس حجّتین: حجّه ظاهره و حجّه باطنه؛ فأمّا الظاهره فالرسل و الأنبیاء و الأئمّه(علیهم‌السلام)؛ و أمّا الباطنه فالعقول. بر این اساس، شارع مقدّس نیز مؤیّد ادراک عقل است؛ پس اگر کسی خلاف دستور عقل حرکت کند، خدا در قیامت با او احتجاج و او را کیفر می‏کند، چون عقل، از حجّت‏های خداست .[۲]

وقتی گفته می‏شود که استدلال عقلی، معتبر و حجت شرعی است و می‏تواند در قیامت، مدار احتجاج خدا بر بنده و بنده بر خدا قرار گیرد، معنایش این است که در مسائل علمی و جهان‏بینی اعتقادی، اگر کسی خواست که حقیقتی را تصدیق و باور کند، باید به استناد برهان عقلی باور کند. در مسائل مربوط به عمل نیز اگر خواست به چیزی عمل کند، باید به استناد آن عمل کند.

به بیان دیگر، استدلالی در مسائل علمی معتبر است که انسان را به یقین برساند؛ ولی در مسائل عملی، جزم و یقین لازم نیست و همین‏که اطمینان حاصل شد، می‌توان به آن عمل نمود؛ نظیر تعبدیات. اگر دلیلِ عقلی مفروض، مطابق با واقع باشد، استدلال کننده مأجور است و می‌توان به آن عمل کرد و اگر مطابق با واقع نبود، استدلال کننده مؤمِّن و معذِّر دارد؛ یعنی در برابر خداوند به استناد آن دلیل، معذور و در امان است.[۳]

حجاب

حجاب یعنی منع از گذر و عبور و حاجب چیزی است که نمی‏گذارد نگاه ناظر یا شنود مستمع یا عبور عابر از آن بگذرد و به ماورای آن برسد . {۴}

فلسفه حجاب در قرآن

در هر بخشی و هر بعدی از ابعاد برای سیر به مدارج کمال بین زن و مرد تفاوتی نیست منتها باید اندیشه‏ها قرآن‏گونه باشد، یعنی همان گونه که قرآن بین کمال و حجاب و اندیشه و عفاف جمع نمود، ما نیز در نظام اسلامی بین کتاب و حجاب جمع کنیم. یعنی عظمت زن در این است که:«أن لا یرین الرّجال ولا یراهنَّ الرّجال»نبینند مردان نامحرم را و مردان نیز آنان را نبینند .

 قرآن کریم وقتی درباره حجاب سخن می‏گوید می‏فرماید حجاب عبارت است از احترام گذاردن و حرمت قائل شدن برای زن که نامحرمان او را از دید حیوانی ننگرند لذا، نظر کردن به زنان غیر مسلمان را، بدون قصد تباهی جایز می‏داند و علت آن این است که زنان غیر مسلمان از این حرمت بی‏بهره‏اند.حال اگر کسی از تشخیص اصول ارزشی عاجز باشد، ممکن است ـ معاذاللَّه ـ حجاب را یک بند بداند، و حال این که قرآن کریم وقتی مسأله لزوم حجاب را بازگو می‏کند، علت و فلسفه ضرورت حجاب را چنین بیان می‏فرمایدذلک أدنی أن یعرفن فلا یؤذین)یعنی برای این که شناخته نشوند و مورد اذیت واقع نگردند. چراکه آنان تجسم حرمت و عفاف جامعه هستند و حرمت دارند.[۵]

حجیت عقل در مساله حجاب

– از آنجا که خداوند عقل محض است و خیر محض از او صادر می شود جهان و از جمله انسان را هدفمند خلق کرده است.و برای رسیدن به هدف غایی سرمایه هایی را در اختیار بشر قرار داده است.حال،عقل اقتضا میکند که انسانت از این سرمایه ها،استعدادها و قابلیت ها حداکثر استفاده را نموده و به تعالی و کمال برسد.یکی از راه های حفظ استعدادهای روانی،اقتصادی،و…جهت دهی به غرایز طبیعی و استفاده از آنها در جایگاه خوداست.عقل حکم میکند که در تزاحم و تعارض بین حقوق فردی و اجتماعی و آزادی فرد وجامعه،حقوق جامعه مقدم شود.یعنی خواسته جمع بر فرد مقدم است و این حکم عقل است.در صورتیکه حجاب وجود نداشته باشدجامعه در معرض خطر و سقوط قرار می گیرد و زمینه انحرافات اخلاقی و جنسی فراهم می گردد. زیرا مردان بیشترین لذت را از طریق دیدن می برند و جامعه بدون پوشش،چشم های مردان را پر می کند و انحرافات افزایش می یابد.پس عقلا زنان باید برای حفظ جامعه از خودآرایی،خودنمایی ها و تبرج بپرهیزند.

– عقل شرافت روح نسبت به جسم را پذیرفته و تایید می کند بنابراین اگر بنا باشد با بی توجهی به حجاب،روح آدمی در عذاب باشد به حکم عقل باید از آزادی ظاهری جسم دست برداشته و به آزادی و سلامتی روح توجه نماید.

– براساس حکم عقل هر عملی که انسان را به فساد و تباهی می رساند انجام مقدماتش هم غیر عقلانی است چرا که اعمال ناشایسته مخالف ساختار وجودی انسان است.مهندسی و طراحی خلقت به گونه ای است که هر عملی باید از مجرای طبیعی خود صورت گیرد و اگر از مسیر دیگری باشد در نظام وجودی انسان تاثیر منفی می گذارد. زن باید غریزه های خود را از راهخ طبعی ارضا کند و اگر به خودنمایی و خودآرایی در بیگانگان –غیر همسر-بپردازد دچار سقوط روحی –روانی و افسردگی و پوچ گرایی می شود زیرا لذت ها،زودگذر و مقطعی است.

به هرحال بی حجابی،اختلاط با نامحرم و معاشرت های تعریف نشده مقدماتی برای سقوط در ورطه فساد و فحشا هستند پس به حکم عقل باید از آنها پرهیز نمود . {۶}.

۱ الکافی ج ۱ ص ۱۶

۲ بحارالانوار ج ۱۰۳ ص ۲۳۸

۳ احزاب ۵۹

۱ {شکوفایی عقل در پرتو نهضت حسینی ص ۱۹۹}

 [تسنیم، جلد ۲۰ –  صفحه ۲۳۸]۲

 [انتظار بشر از دین –  صفحه ۱۰۸]۳

 [حیات حقیقی انسان در قرآن –  صفحه ۶۷]۴

.[زن در آینه جلال و جمال –  صفحه ۴۳۹-۴۳۷]۵

]عطر عفاف ،ناهید طیبی- صفحه۹۰-۸۹-۸۸[۶

 نویسنده : حویزئی زاده