«دستور زبان اشکال» فرصت یا تهدید؟

به گزارش شبکه اطلاع رسانی دانا به نقل از صاحب نیوز، دستور زبان اشکال یا  “shape grammar” واژه ای ست که در محافل معماری آنچنان شناخته شده نیست. تولد این تئوری به سال ۱۹۷۱ برمی گردد هنگامی که تعدادی از معماران، محاسبات ریاضی را وسیله ای قدرتمند برای حل مشکلات معماری تشخیص دادند. در دهه ی شصت “آلن برنهولتز” و “ادوارد بریستون” الگوریتم های محاسباتی را راه حلی برای تجزیه مشکلات طراحی پیدا کردند. این در حالی بود که الگوریتم های محاسباتی آن زمان در محاسبه سازه های کششی برای اولین بار استفاده می شدند.

واژه “دستور زبان اشکال” با دو درجه شناخته و تعریف می شود. در تئوری محاسباتی یا کامپیوتیشنال، دستور زبان اشکال، دسته ی خاصی از سیستم های تخصصی ضابطه مند در هوش مصنوعی هستند که اشکال هندسی را تولید می کنند. دستور زبان اشکال متشکل از قوانین اشکال و به اصطلاح موتور تولید است که قوانین را به صورت بازگشتی انتخاب می کند، مراحل قاعده های زبان را می گذراند و از یک شکل اصلی آغاز می کند. قرار دادن اصولیِ قوانینِ زبان اشکال، یک نوع تغییر فرم هندسی است. مثل، چرخش، انعکاس، که اجازه ی تبدیل یک شکل به را به قسمتی از شکل دیگر می دهد. یک ویژگی مشخص زبان اشکال اینست که یک سری اعداد مشخص از اعداد قوانین و اشکال ممکن است تعداد نامشخصی از راه حل های طراحی را تولید کنند، به اضافه اینکه زبان اشکال می تواند به عنوان وسیله ی تحلیل برای تجزیه اشکال مرکب و به عنوان یک ابزار ترکیب همچنین تولید کننده فرم های پیچیده از یک فرم ساده باشد. تا اینجا متوجه شدیم که نظریه ی دستور زبان اشکال شامل کار با قوانین ریاضی و تولید اشکال نامتناهی از فرم های محدود و ساده است.

مثال زیر ابهام در تعریف این واژه را مشخص می کند.

حدود یک قرن پیش “فرانک لوید رایت” (تصویر فوق) معمار آمریکایی با ایده گرفتن از خانه های ژاپنی کمبود شومینه را در خانه های آمریکایی احساس کرد و آن را در سبک خود که معروف به سبک “مرغزار“ است بکار برد. بدین ترتیب در خانه های رایت جایگاه شومینه جایی بود که اهالی خانه را دور هم جمع می کرد. معماران سال ها بعد از رایت با استفاده از دستور زبان اشکال شومینه را جزئی اساسی و اصولی در خانه های رایت فرض کردند و با احتساب اینکه دو الی سه قانون دیگر مثلا اینکه فضای مهمانخانه از سمت راست باشد و با فضای ورودی در ارتباط باشد، این قوانین را به رایانه تزریق می کردند و در نهایت اشکالی که در زیر می بینیند را به عنوان گزینه های بازده ی دستور زبان اشکال در نظر می گرفتند. پس بدین ترتیب در آخر برنامه ی کامپیوتری به ما گزینه هایی را می دهد که همگی شرایط و قوانینی که برا ی آن تعریف شده است را دارا هستند. در نهایت بازده ی ما از برنامه ریزی کامپیوتری خانه هایی بود که همواره شومینه در مرکز خانه و فضای مهمانخانه از سمت راست با فضای ورودی در ارتباط بود. در حقیقت دستور زبان اشکال به ما کمک می کند که طی آن و با درنظر گرفتن چند قانون که به برنامه ی کامپیوتری تزریق می شود بازده هایی را تحت عناوین گزینه های متعدد طراحی داشته باشیم.

نرم افزارهایی که این کار را برای ما انجام می دهد “گراس هاپر” است. در حقیقت گراس هاپر پلاگینی ست که بر روی برنامه ی راینو نصب می شود. این نرم افزار نسبتا جدید در زمینه ی مدل سازی و طراحی معماری کاربرد دارد. اما سوالی که در اینجا پیش می آید این است که به راستی چه کسی طراحی را انجام می دهد؟ معمار یا رایانه؟ در این رابطه باید گفت که از آنجا که طرح اصلی در ذهن معمار نقش می بندد و قوانین ترکیب را معمار مشخص می کند و سپس با استفاده از داده های ریاضی به رایانه تزریق می کند، در اصل معمار است که این طراحی را آغاز می کند اما رایانه این ترکیب سطوح و فرم را انجام می دهد و در آخر به عنوان گزینه های طراحی تحویل می دهد.

نقدی که به ذهن نگارنده می رسد عدم اتود زدن طرح توسط معمار و طی نشدن فرآیند طراحی به سبک قدیم طراحی می باشد. در فرآیند طراحی، معمار با خو گرفتن به مکان طراحی و بررسی منظرهای متعدد طرح به ایده ای برای طراحی دست می یافت که بعد از اتود زدن های متوالی بهترین گزینه را برای این کار انتخاب می کرد. این مراحل در طراحی محاسباتی انجام نمی شود و داده ها و گزینه های متعدد توسط رایانه پیشنهاد داده می شود.

نهایتا باید گفت که معماری محاسباتی روز به روز در حال گسترش است و نمی توان پیش بینی کرد که آیا با گذر زمان و پیشرفت هوش مصنوعی آیا گزینه ی معمار بعنوان طراح از معماری دنیا حذف خواهد شد یا نه؟!