نوستالژی هایی به نام کُرسی شب یلدا/ از بویوک چیله تا من قــاییدوب بیرده اوشــاق اولیدیم!/ همین یک شب را بدون اینترنت سپری کنید!

به گزارش شبکه اطلاع رسانی راه دانا به نقل از ائل، نفس های پاییز به شماره افتاده است و عن قریب که زمستان، امسال را نیز در آغوش بکشد! پاییز با همه رنگ و لعاب های عاشقانه اش در حال اتمام است و اینک ما در آغاز فصلی به رنگ سفید نفس می کشیم.

امشب، اولین شب زمستان است، همان شبی خاطره انگیز که اگر بارها و بارها نسبت به آن بخواهی آگاهی پیدا کنیف در همه جا هم نوشته اند و هم به گوشت رسیده است که بلندترین شب سال است، همان شبی که کل فامیل و اقوام و آشنایان در خانه ریش سفید خاندان گرد هم می آیند و به سرور، شادمانی می کنند. از حال همدگیر آگاه می شوند و چاره ای برای حل مشکلات پیش پای دیگران می گذارند، گاه دست نوازش به سر می کشند و گاه دستان نیازمندی را به گرمی می گیرند، اما امسال چه؟! یا همان سال های نه چندان دور...

بگذارید از خود شما بپرسم، امسال، بلندترین شب سال را کجا خواهید بود، به دیدار چه کسی خواهید رفت و کینه از دل چه کسی خواهید شست؟

شب یلدا، بهانه است برای با هم بودن در این دنیای کاملاً مجازی! حداقل در دنیای شهری همه ما، مجازی شده است، دیگری خبری از پیامک های دوستانه و عاشقانه نیست، اگر صاحب اینترنت باشی، شاید گاه گداری در گروهی، کانالی و یا چیزی، ردی و نشانی از دوست پیدا کنی، و اگر نباشی که هیچ!

باور بکنید یا نه، دنیامان مجازی شده است، و کاری از دست هیچ کس برای سر و سامان دادن به این دنیای مجازی برنمی آید، به جز خودمان.

ای کاش یلدا بهانه ای همیشگی برای با هم بودنمان شود، بهانه ای برای همیشه دیدن، همیشه نگاه کردن و همیشه مهربان بودن...

به بهانه فرارسیدن این بهانه، به سراغ آیین های سنتی و کهن آذربایجان در "چیلله گئجه سی" رفته ایم، با ما همراه باشید:

" چیله گئجه سی"، آخرین شب از ماه آذر و فصل پاییز و طولانیترین شب سال است، و فردای آن شروع اولین روز زمستان و اولین دوره تقسیم آن با عنوان " بویوک چیله " با عمر چهل روزه می باشد.از گذشته های دور مردم ترک آذربایجان در این شب بدور کرسی های وسط اتاق که در حکم بخاری و سیستم گرمایشی آنروز بوده، می نشستند و تا پاسی از شب، ضمن گوش سپردن به داستانها و قصه های مختلف و بیشتر حماسی از زبان پدر بزرگها و مادر بزرگها، به مصرف تنقلاتی از قبیل نخود و کشمش، قورقا (گندم برشته)، مغز گردو و سبزه و نیز هندوانه به عنوان متعادل کننده مشغول می شدند .

تنقلات مصرفی در این شب، بیشتر گرم مزاج بوده و باعث افزایش میزان کالری و انرژی بدن و دوام مردم در برابر سرمای جانسوز زمستان آن زمان آذربایجان میشده است، که البته امروزه و با پیشرفت ابزار زندگی و افزایش رفاه عمومی، به دور کرسی نشستنها و گوش به داستانها و افسانه های قدیمی سپردن، جای خود را به شب نشینی های فامیلی و تماشای برنامه های تلویزیونی، و بازیها و سرگرمیهای خانگی، در کنار گرمای مطبوع شومینه ها و بخاریهای گاز سوز سپرده است، و دیگر از " کرسی " و " کرسی یورقانی" و "اجاق" و "زغال" و "زغال گردان" و افسانه های "تپه گوز" و "امیر ارسلان رومی" و "قمر وزیر" و "شمس وزیر" و داستان قهرمانی های "کور اوغلی" خبری نیست .

بویوک چیله (چیله بزرگ)

از اولین روز شروع اولین ماه فصل زمستان، "بویوک چیله" آغاز و تا دهم بهمن ماه به مدت چهل روز ادامه پیدا میکند.

کیچیک چیله (چیله کوچک)

از شروع یازدهم بهمن ماه "کیچیک چیله" آغاز، و به مدت بیست روز و تا پایان بهمن ماه ادامه پیدا میکند.


این محدوده زمانی که از نظر شدت سرما و برودت هوا، بسیار طاقت فرسا است، به عنوان سخت ترین روزهای زمستان معروف بوده و از روزهای سرد و سوزناک آن با عناوینی همچون "زمهریر" یاد می شود .

با پایان "کیچیک چیله"، روزهای سخت زمستان هم تا حدودی به پایان رسیده و با آغاز اسفند ماه، برودت هوا رفته رفته کمتر می شود. چنانچه مردم آزربایجان مثل کرده اند که: چیله چیخدی، قیش چیخدی! ( یعنی اینکه چله تمام شد ، زمستان تمام شد.)

" خضر " یا " چار چار

چهار روز آخر "بویوک چیله" و چهار روز اول "کیچیک چیله" ، یعنی فاصله زمانی هفتم تا چهاردهم بهمن ماه به مدت هشت روز را "خضر" گویند. مردم آذربایجان در اولین شب جمعه این هشت روز، آیینی دارند با عنوان "خضر نبی"، که توسط بانوان خانواده ها به جای آورده می شود.

در این آیین، اغلب خانواده ها "قووت" ( که نوعی ماده غذایی است متشکل از مخلوط آرد نخود چی و آرد قورقا یا گندم برشته و آرد عدس بوداده، همراه با دوشاب ) تهیه کرده و آنرا در سینی ها و مجمع های بزرگ ریخته و سطح آنرا صاف می کنند، و بعد آنرا در گوشه ای قرار میدهند، و اعتقادشان بر این است که در شب مذکور، حضرت "خضر" به خانواده ها سر کشی کرده، و "قووت" را متبرک میکند. ( با گذاشتن رد قمچی یا تازیانه بر روی قووت) .

بنا بر این افسانه ، مردم آذربایجان ، روز اول اسفند ماه را روز نفس کشیدن زمین و گرم شدن آن دانسته و اصطلاحا" میگویند که : یئره نفس گلیب . ( زمین نفس میکشد.)

" قاری کوله گی"

با آغاز اسفند ماه و گرم شدن تدریجی زمین ، باور عمومی بر این بوده است که دیگر زمستان رو به اتمام نهاده و اثری از برف و کولاک دیده نخواهد شد . ولی همینکه هفتم اسفند ماه از راه رسیده، کولاکی سهمگینتر از کولاک های دیگر منطقه را فرا گرفته ومردم آذربایجان را غافلگیر و شگفت زده کرده است.

" وعده یئلی"

وعده یئلی که به معنی باد موسمی است ، عبارت از باد گرمی است که در روز دوازدهم اسفند ماه شروع به وزیدن کرده و برف و یخ های زمین را آب میکند.

وزش این باد در شهر های دیگر آذربایجان متناسب با موقعیت جغرافیایی آن شهر بوده ، و حتی ممکن است وزش محسوسی در برخی از شهر های دیگر نداشته باشد، ولی همیشه سال در اردبیل، این باد روز دوازدهم اسفند ماه از راه رسیده و یخهای چسبیده به زمین شهر را آب می کند

" چرشنبه بایرامی"

چرشنبه بایرامی یا چهار شنبه سوری، عید اصیل و واقعی مردم ترک آذربایجان بوده و از جایگاهی خاص در باور عمومی مردم برخوردار است .

با سپری شدن روزهای سرد زمستان و نزدیک شدن سال نو، مردم ترک آزربایجان با تحرک و جنب و جوش ویژه ای، شور و شعف خود را به نمایش گذاشته و با مراسمهای خاصی مثل کاشتن سبزه از تخم گندم و عدس، گرد گیری فرشها و گوشه های گرد گرفته خانه، حلاجی کردن و شستن پشم رختخواب ها و ناز بالش ها، و کارهایی از این قبیل، به استقبال و پیشواز سال نو و باهار منتظر می روند .

مفهوم خاص شب چله برای آذربایجانی ها/ امان از دست این دنیای مجازی!

بهروز خاماچی در همین زمینه در گفتگو با خبرنگار ائل، اظهار کرد: جمع شدن دور کرسی، رفتن به منزل بزرگ خانواده و ایل و طایفه، برگزاری مراسم جشن و عروسی در این شب، برگزاری برخی مسابقات هیجان‌انگیز نظیر اسب‌سواری، تیراندازی از جمله آداب و رسوم این شب در آذربایجان است.

به گفته وی حتی وقتی ساکنان ساده و بی‌ریای روستا ، دور کرسی جمع می‌شوند ، دست از شوخی‌ها و نقل روایات و «تاپماجالار» (معماها) و «بایاتیلار» (دوبیتی‌های آذری) بر نمی‌دارند. شاید نقل این تاپماجالار (معماها) و بایاتیلار (دوبیتی‌های آذری) یکی از مشخصه‌های شب چله باشد اما هندوانه مهم‌ترین مشخصه و خوراک شب«چله» است.

این پژوهشگر فرهنگ وتاریخ آذربایجان با ابراز تاسف از نفوذ انواع شبکه های اجتماعی، فضای سایبری، رسانه ها و انواع تکنولوژی های پیشرفته فراموش شدن فرهنگ و سنت های گذشته افزود: مردم آذربایجان مردمی اصیل هستند که درمهمان نوازی، آزادمنشی و پایبندی به اعتقادات مذهبی و رسم و رسوم شهره اند و شب چله برای مردم آذربایجان مفهوم خاصی دارد که هر سال با فرا رسیدن این شب طبق رسوم گذشته آن را گرامی می دارند.

وی همچنین یادآور شد: صله رحم، رفتن به منزل بزرگ خانواده و بودن خانواده ها در کنار یکدیگر مهم ترین رسمی بوده که در این شب انجام می شد و در طول شب درکنار کرسی با بگو و بخندها از جمله کارهای که مردم برای سرگرمی انجام می دادند قصه‌ها و تاپاجاها(معماها)، شعرها و بایاتی‌ها و همچنین برای کسانی که اهل موسیقی بودند معمولا موسیقی در این شب بصورت سنتی بود.

خاماچی در پایان گفت: شعر خوانی در چله نشینی آذری ها یکی از شیرینی های مجالس است که صفا و مهر خاصی دارد وبزرگترها و ریش سفیدان اشعار حیدربابایه سلام شهریار را خوانده و یاد ایام جوانی و شور و عشق روزهای گذشته را می کنند.

قــــاری‌ننه گئجـه نــاغیل دینـــده

(ننه بزرگ زمانی که شبها قصه می گوید )

کولک قالخوب قاپ باجانی دوینده

( طوفان زمستانی زمانی که همراه برف درها را می کوبد)

من قــاییدوب بیرده اوشــاق اولیدیم

(ای کاش من می گشتم دوران کودکی و بچه می شدم)

بیر گول آچوب اوندان سورا سولیدیم (دوباره شکوفه باز می کردم و بعدا پژمرده می شدم)

آغاز رسمی نخستین زمستانه تبریز همزمان با چیلله گئجه سی

نخستین جشنواره زمستانی تبریز همزمان با آغاز فصل زمستان و برگزاری مراسم چیلله گئجه سی، به شکل رسمی فعالیت خود را آغاز می کند.

مدیر عامل سازمان فرهنگی و هنری در گفتگو با خبرنگار ائل با اشاره به اهمیت برگزاری برنامه هایی متناسب با هر فصل و موقعیت زمانی، گفت: با برگزاری نخستین جشنواره زمستانی تبریز، خلا برنامه های فرهنگی در نیمه دوم سال جبران شده و شاهد اجرای دهها برنامه مختلف در تمامی نقاط شهر خواهیم بود.

به گفته حسین آذرنیا، آیین آغاز به کار و افتتاح رسمی این جشنواره، روز اول دی ماه در محل فرهنگسرای بزرگ الغدیر با حضور اقشار مختلف شهروندان و هنرمندان برگزار می شود تا زمینه ساز مشارکت هرچه بیشتر خانواده های تبریزی در این اقدام فرهنگی باشیم.
وی گفت: این جشنواره با هدف پاسداشت ارزشهای بومی و محله ای و آشنایی با سبک زندگی ایرانی و اسلامی در سطح شهر تبریز برگزار می شود و طبق برنامه ریزی صورت گرفته، برنامه ها به تناسب در تمام سطح شهر اجرا می شوند.

نخستین جشنواره زمستانی تبریز از اول دی ماه در خانه های تاریخی، فرهنگسراها و خانه های فرهنگ، سالن های ورزشی و اماکن سرپوشیده مختلف سطح شهر برگزار می شود و برگزاری برنامه های مختلف فرهنگی و هنری، گردهم آیی های شهروندی، نقل خاطره، مسابقه های متنوع، پوشش مناسبتهای فرهنگی و مذهبی و برگزاری جشنواره های مختلف در قالب این برنامه پیش بینی شده است.

یلدایتان بخیر، با همدیگر بیشتر مهربان باشید...