یک کارشناس اقتصادی در گفتگو با دانا مطرح کرد؛
بودجه ۱۴۰۵؛ سند ناکارآمدی و تکرار الگوی غلط افزایشی/ عدالت در توزیع منابع قربانی شد
مجید گودرزی، لایحه بودجه ۱۴۰۵ را ادامه چرخه معیوب بودجهریزی افزایشی دانست و هشدار داد که با وجود ۶۵ هزار پروژه نیمهتمام و رسوب ۴۵ درصد نقدینگی کشور در طرحهای بیبازده، هیچ اصلاح واقعی در نظام بودجهریزی رخ نخواهد داد.
مجید گودرزی، کارشناس اقتصادی، در گفتوگو با خبرنگار اقتصادی شبکه اطلاعرسانی راه دانا، لایحه بودجه ۱۴۰۵ را سندی ناکارآمد و ادامهدهنده الگوی غلط بودجهریزی افزایشی توصیف کرد و هشدار داد که تا زمانی که پروژههای نیمهتمام و رسوب منابع در طرحهای بدون بازدهی ادامه دارد، هیچ اصلاح واقعی در بودجه رخ نخواهد داد.
وی تأکید کرد: «بودجه بزرگترین ابزار تحول اقتصادی است، اما در ایران به منشأ اصلی هدررفت منابع تبدیل شده و بیش از ۴۵ درصد نقدینگی کشور در پروژههای بدون ارزش افزوده قفل شده است.»
این کارشناس اقتصادی افزود: «دولت اعلام کرده که میخواهد اصلاح بودجه را از خودش شروع کند و برخی ردیفهای هزینهای را حذف نماید. این حرف در ظاهر جذاب است، اما وقتی واقعبینانه نگاه کنیم، میبینیم وضعیت کلی بودجه کشور اصلاً مطلوب نیست.»
وی تصریح کرد: «سالهاست بودجه به شیوه افزایشی بسته میشود؛ یعنی هر سال بودجه سال قبل را مبنا قرار میدهند و فقط متناسب با تورم یا کمی بیشتر به آن اضافه میکنند. این روش، یکی از ریشهایترین مشکلات نظام بودجهریزی ماست.»
این استاد دانشگاه توضیح داد: «یکی از چالشهای بزرگ دیگر، سهخواهی در بودجه است. بسیاری از بندها و ردیفهایی که در بودجه میآید، فاقد پشتوانه کارشناسی قوی هستند؛ چه از طرف دولت، چه نمایندگان مجلس، چه نهادها و سازمانها یا حتی اشخاص مختلف.»
گودرزی ادامه داد: «بودجه باید با نهایت دقت، تخصص و نگاه کارشناسی تنظیم شود، اما در عمل به منبعی برای هدررفت گسترده منابع تبدیل شده است.»
۶۵ هزار پروژه نیمهتمام؛ ۴۵ درصد نقدینگی کشور بدون بازدهی
گودرزی گفت: «اکنون حدود ۶۵ هزار پروژه نیمهتمام در کشور داریم که عمدتاً با هدف کلنگزنیهای نمایشی، تبلیغاتی و سیاسی شروع شدهاند. این پروژهها نه ارزش افزودهای ایجاد میکنند و نه بازدهی اقتصادی دارند.»
وی افزود: «بر اساس برآوردها و اظهارات خود رئیسجمهور، تکمیل این پروژهها حدود ۵ هزار میلیارد تومان منابع نیاز دارد. اگر میانگین پیشرفت فیزیکی بسیاری از آنها را ۵۰ درصد در نظر بگیریم، نتیجه این میشود که بیش از ۴۵ درصد نقدینگی کشور در این طرحها رسوب کرده و هیچ سودی به اقتصاد نمیرساند. این یکی از مهمترین عوامل اختلالات پولی و مالی کشور است.»
بودجه بدون هدف و بدون شاخص سنجش عملکرد
این کارشناس اقتصادی تأکید کرد: «بودجه باید ابزار اصلی تحول اقتصادی در سطح ملی باشد. اگر قرار است تحولی رخ دهد، باید بودجه هدفمند تعریف شود. اما بودجه ما نه هدفمحور است و نه شاخصهای مشخصی برای سنجش تحقق اهداف دارد. اساساً معلوم نیست چه مقدار از اهداف تعیینشده محقق شده و چه مقدار ناکام مانده است.»
کمبود نیروی متخصص بودجه؛ ضرورت ایجاد رشته تخصصی
گودرزی گفت: «بودجه سندی بسیار تخصصی، پیچیده و گسترده است، اما ما بهندرت نیروی انسانی آموزشدیده و متخصص در حوزه بودجه داریم. گزارشهای انحراف بودجه نشان میدهد که منافع بسیار بزرگ و گستردهای در این حوزه در جریان است.»
وی افزود: «ما به شدت نیازمند تعریف یک رشته تخصصی مشخص در حوزه بودجه هستیم تا بتوانیم نیروهای لازم را در مراحل تحلیل، تنظیم، تصویب، اجرا و تفریغ بودجه تربیت کنیم. این حوزه کاملاً تخصصی است و متأسفانه کمتر مورد توجه قرار گرفته.»
بودجه افزایشی منسوخ شده؛ دنیا به سمت عملکردی رفته است
گودرزی ادامه داد: «در بودجهنویسی، منابع و مصارف باید با دقت بالا حسابکشی شوند و بازدهی هزینهها قابل سنجش باشد. شیوه افزایشی بودجهنویسی سالهاست در دنیا کنار گذاشته شده و کشورها به سمت بودجههای برنامهای، عملیاتی و مبتنی بر عملکرد حرکت کردهاند.»
وی افزود: «ما هنوز زیرساختها، ساختارها و نرمافزارهای لازم برای این تحول را نداریم. یکی از ضرورتهای مهم، ایجاد ساختارهای جدید برای رصد و پایش مستمر بودجه در طول سال است تا منابع و مصارف کنترل شوند.»
عدالت در توزیع منابع؛ لابیگری به جای تخصیص عادلانه
این کارشناس تأکید کرد: «عدالت در توزیع منابع و امکانات در بودجه اهمیت بسیار بالایی دارد. نباید اینگونه باشد که هر گروه یا لابیای که نفوذ و توان بیشتری دارد، سهم بزرگتری از بودجه بگیرد. این وضعیت به بیعدالتی در توزیع امکانات دامن زده است.»
کسری بودجه و نقدینگی؛ چرخه معیوب فعلی
گودرزی در پاسخ به این پرسش که آیا امسال هم با کسری بودجه مواجه خواهیم بود یا خیر، گفت: «پاسخ به نحوه بسته شدن بودجه بستگی دارد. در برخی کشورها، بستن بودجه با کسری برای ایجاد رونق و اجرای پروژههای ملی امری مرسوم است.»
وی افزود: «اما در شرایط فعلی ایران، اگر بتوانیم به معضل رسوب منابع در پروژههای نیمهتمام پایان دهیم، لزوماً نیازی به کسری بودجه نخواهیم داشت.»
گودرزی ادامه داد: «کسری بودجه در ایران معمولاً به افزایش نقدینگی منجر میشود. ما نقدینگی را به بهانه جبران کسری افزایش میدهیم و سپس همین منابع را در پروژههای نیمهتمام فریز میکنیم. نتیجه این میشود که هم با رشد نقدینگی مواجه میشویم و هم بازدهی اقتصادی از محل این هزینهها به دست نمیآید.»
بودجهریزی عملیاتی؛ راه نجات از این چرخه معیوب است
این کارشناس اقتصادی تأکید کرد: «اگر بودجه به سمت بودجهریزی عملیاتی حرکت کند و بتوانیم آن را بهدرستی کنترل و رصد کنیم، باید این نگاه شکل بگیرد که یک پروژه تمامشده و به نتیجه رسیده، بسیار ارزشمندتر از هزاران پروژه نیمهتمام بدون بازدهی است.»
گودرزی در پایان گفت: «بودجه باید از ابتدا بهصورت فنی و کارشناسی بسته شود، زمانبندی اجرایی مشخص داشته باشد و منابع هزینهشده در آن قابل کنترل و ارزیابی باشد. تا زمانی که این تغییرات اساسی رخ ندهد، بودجه همچنان منشأ اصلی هدررفت منابع و اختلالات اقتصادی باقی خواهد ماند.»
ارسال دیدگاه