گزارش دانا از سیاست ارزی؛
صندوق های ارزی، پلی میان پسانداز مردم و تولید ملی/ آیا ارز به تولید باز میگردد؟
بانک مرکزی با همکاری سازمان بورس، ابزار مالی جدیدی را وارد میدان کرده است: نخستین صندوق سرمایهگذاری ارزی کشور با نام «مانا ملت». این صندوق که پذیرهنویسی آن بهزودی آغاز میشود، با حفظ ماهیت ارزی سرمایهگذاری در تمام مراحل، وعده داده است که ارزهای خاموش را به جریان تولید و پروژههای ارزآور هدایت کند، بدون آنکه دارنده ارز مجبور به تبدیل دارایی خود به ریال شود.
به گزارش خبرنگار اقتصادی شبکه اطلاع رسانی راه دانا؛ سالهاست اقتصاد ایران با پدیدهای مواجه است که کارشناسان آن را «سرمایههای حبسشده در بالشها» مینامند. برآوردها نشان میدهد میلیاردها دلار ارز بهصورت اسکناس در خانههای مردم نگهداری میشود؛ دارایی عظیمی که به دلیل نبود ابزارهای مالی مطمئن و هراس از کاهش ارزش یا دشواری در نقدشوندگی، از چرخه سازنده اقتصاد خارج شده است .
مرتضی زمانیان، معاون سیاستگذاری اقتصادی وزارت اقتصاد، در این باره میگوید: «برخی مردم برای حفظ ارزش داراییهای خود، ارز را بهعنوان پسانداز نگهداری میکنند که تداوم این روند میتواند آثار نامطلوبی بر اقتصاد داشته باشد» .
پاسخ صندوق ارزی قرار است همین باشد: ارزی که تا امروز در گوشهای خاموش نشسته و با هر خبر یا تلاطمی گوشهای از اقتصاد کشور را هدف قرار میدهد، به یک دارایی مولد تبدیل شود و در عین حال دارنده آن، همچنان سرمایه خود را به شکل ارز حفظ کند .
صندوق ارزی دقیقاً چیست و چگونه کار میکند؟
سادهترین تصویر از صندوق ارزی این است که چند نفر یا چند صد نفر، ارز خود را در یک ظرف مشترک قرار میدهند، اما به جای آنکه این ارز در جایی بلااستفاده بماند، مدیریت صندوق آن را در داراییهای ارزی سرمایهگذاری میکند و هر فرد به اندازه سهم خود از نتیجه این سرمایهگذاری بهره میبرد .
ساختار طراحیشده برای این صندوقها از نوع «صدور و ابطال» است؛ یعنی سرمایهگذار ارز خود را به صورت اسکناس یا حواله وارد صندوق میکند و در برابر آن واحد سرمایهگذاری میگیرد. ارزش خالص داراییهای صندوق و ارزش هر واحد نیز به صورت روزانه بر مبنای ارز منتخب صندوق محاسبه میشود. هنگام خروج، سرمایهگذار میتواند ارزش واحدهای خود را به صورت ارزی دریافت کند .
نکته کلیدی: دارنده دلار قرار نیست برای ورود به صندوق ابتدا دلار خود را بفروشد و ریال بگیرد. در واقع نگرانی او از تبدیل دارایی ارزیاش به ریال از میان میرود. هنگام خروج نیز قرار نیست الزاماً دوباره وارد بازار ارز شود و ریال خود را به دلار تبدیل کند، بلکه اصل سرمایه و بازده در قالب ارز تسویه میشود .
هدایت ارز به سمت بخش مولد؛ از پسانداز خانگی تا تأمین مالی پروژه
اینجا به مهمترین کارکرد اقتصادی صندوق میرسیم. فرض کنیم فردی چند هزار دلار پسانداز دارد. او ممکن است این دلار را در خانه، حساب یا شکل دیگری نگه دارد. تا وقتی این پول صرفاً ذخیره ارزش باشد، برای صاحبش کارکرد حفاظتی دارد اما برای اقتصاد کشور جریان مالی ایجاد نمیکند .
صندوق تلاش میکند این معادله را تغییر دهد. ارز همچنان متعلق به سرمایهگذار است اما در فاصله میان ورود و خروج، میتواند برای تأمین مالی یک فعالیت اقتصادی استفاده شود. بر اساس مقررات طراحیشده، بخش عمده منابع صندوقهای ارزی در داراییهای با درآمد ثابت ارزی، از جمله اوراق بهادار ارزی و گواهیهای سپرده خاص ارزی سرمایهگذاری خواهد شد. برای نمونه، اگر یک شرکت برای اجرای طرح توسعه خود اوراق مرابحه ارزی منتشر کند، صندوق میتواند این اوراق را خریداری کند .
علیاکبر ایرانشاهی، رئیس مرکز نظارت بر صندوقهای سرمایهگذاری سازمان بورس، در این باره میگوید: «هدف از ایجاد این صندوقها، جمعآوری منابع ارزی مردم و هدایت این منابع به سمت پروژهها و فعالیتهای مولد اقتصادی است» .
سود برای مردم و منابع برای اقتصاد؛ محاسبه یک مثال ساده
انگیزه مردم نیز بخش تعیینکننده این طرح است. هیچ سیاست اقتصادی نمیتواند از شهروند انتظار داشته باشد صرفاً به دلیل یک هدف ملی، دارایی خود را در اختیار سازوکاری بگذارد که برای او منفعتی ندارد. مزیت صندوق ارزی همینجا شکل میگیرد. سرمایهگذار ضمن حفظ دارایی خود به ارز، امکان دریافت بازده ارزی نیز پیدا میکند .
برآورد اعلامشده از سوی مرکز نظارت بر صندوقهای سرمایهگذاری سازمان بورس، بازدهی سالانه حدود ۳ تا ۴ درصد است، البته این رقم نرخ تضمینشده برای همه صندوقها نیست و به ترکیب داراییها، نرخ اوراق و سپردههای ارزی و هزینههای صندوق بستگی دارد .
برای فهم بهتر موضوع، دارنده هزار دلار را در نظر بگیریم. اگر صرفاً دلار را نگهداری کند، در پایان سال همچنان هزار دلار دارد.但如果 همین هزار دلار را در صندوقی با بازده فرضی ۳ درصد قرار دهد، در صورت تحقق آن بازده و پس از کسر هزینههای مربوط، مقدار دلاری دارایی او افزایش مییابد .
تأثیر صندوق بر بازار ارز؛ کمک، نه معجزه
آیا صندوق میتواند بازار ارز را آرام کند؟ پاسخ کوتاه این است که میتواند کمک کند اما نباید از آن انتظار معجزه داشت. یکی از عوامل فشار بر بازار ارز، تقاضایی است که از نگرانی درباره آینده شکل میگیرد. مردم و بنگاهها گاهی ارز میخرند نه برای واردات یا سفر، بلکه برای حفظ ارزش دارایی خود. وقتی ابزار رسمی و قابل اعتماد برای نگهداری و سرمایهگذاری ارزی محدود باشد، خرید و نگهداری اسکناس خارجی میتواند به یکی از معدود گزینههای در دسترس تبدیل شود .
صندوق ارزی میتواند بخشی از این تقاضا را از «خرید و نگهداری» به «سرمایهگذاری» منتقل کند. فرد همچنان دارایی خود را ارزی میبیند اما برای کسب بازده مجبور نیست صرفاً به افزایش نرخ دلار در بازار چشم بدوزد .
اثر دوم نیز مهم است: اگر منابع صندوقها به پروژههای ارزآور برسد، در آینده میتواند ظرفیت تولید درآمد ارزی کشور را افزایش دهد. پروژه صادراتی، تولیدکننده کالا یا خدمات قابل فروش در خارج، یا طرحی که هزینه ارزی امروز را به درآمد ارزی فردا تبدیل میکند، از منظر اقتصاد ملی ارزش متفاوتی با یک دارایی کاملاً غیرمولد دارد .
نظر کارشناسان اقتصادی؛ اعتماد، حلقه مفقوده
مهدی پازوکی، کارشناس اقتصادی، در گفتوگویی تأکید کرد: «موفقیت این صندوقها در گرو تضمین بازپرداخت اصل سرمایه و سود به همان ارز سپردهگذاریشده است. اگر بانک مرکزی بتواند صندوقهای سرمایهگذاری ارزی را بهگونهای طراحی کند که مردم نسبت به امنیت سرمایه خود اطمینان داشته باشند، این منابع خرد میتواند وارد نظام مالی کشور شود و در خدمت تأمین مالی اقتصاد قرار گیرد» .
وی با اشاره به تجربههای گذشته افزود: «تجربه برخی بانکها در سالهای گذشته که به جای ارز، معادل ریالی سپردهها را با نرخهای تعیینشده پرداخت کردند، موجب کاهش اعتماد عمومی شد و نباید چنین تجربهای تکرار شود» .
شاهین شایان آرانی، کارشناس اقتصادی دیگر، چهار شرط کلیدی برای موفقیت صندوقهای ارزی برشمرده است: «نخست، وجود ضمانت از سوی متولی اصلی ارزی کشور یعنی بانک مرکزی؛ دوم، نرخ سود جذاب و متناسب با شرایط اقتصادی؛ سوم، نقدشوندگی بالا و وجود ضامن نقدشوندگی معتبر؛ چهارم، شفافیت در فرآیند ورود و خروج منابع و پرهیز از سختگیریهای غیرضروری» .
آلبرت بغزیان، اقتصاددان، نیز با اشاره به بیاعتمادی تاریخی مردم به طرحهای مشابه، تأکید کرده است: «دولت باید روشن کند که آیا اصل ارز تضمین میشود و آیا صاحب ارز تحت تعقیب قرار نمیگیرد. اگر مردم ارز خود را به صندوق بسپارند، فردا فلان دستگاه نمیگوید این ۳۰۰ هزار دلار را از کجا آوردی؟» .
ابزار مالی در میانه جنگ اقتصادی؛ سازماندهی منابع، نه خلق ارز
اقتصاد ایران در سالهای اخیر با محدودیتهای شدید دسترسی به منابع خارجی، دشواری انتقال پول، تحریم و نااطمینانی درباره جریان درآمدهای ارزی روبهرو بوده است. در چنین شرایطی منابع داخلی اهمیت دوچندان مییابد .
تحریم را نمیتوان با یک صندوق سرمایهگذاری از میان برداشت اما یکی از نتایج فشار خارجی، افزایش هزینه تأمین مالی و دشوارتر شدن دسترسی به ارز برای فعالیتهای اقتصادی است. بنابراین هر ابزاری که بتواند منابع موجود در داخل کشور را بهتر سازماندهی کند، بخشی از توان مقاومت اقتصادی را افزایش میدهد .
از این منظر، صندوق ارزی را باید بیشتر یک ابزار «سازماندهی منابع» دانست تا یک ابزار «خلق ارز». این تفاوت مهم است. صندوق، دلار تازهای برای کشور تولید نمیکند، بلکه دلارهای موجود را از حالت کمتحرک به سمت استفاده اقتصادی هدایت میکند. اگر این منابع به طرحهایی برسند که در آینده ارز به اقتصاد بازمیگردانند، چرخه کاملتر میشود؛ پسانداز ارزی مردم به تأمین مالی تبدیل میشود، تأمین مالی به تولید میرسد و تولید میتواند به درآمد ارزی منجر شود .
آزمون بزرگ تازه شروع میشود
به گزارش راه دانا؛ نخستین صندوق ارزی را نباید با معیار موفقیت یا شکست یکباره سنجید. این صندوق در واقع یک آزمون برای ایجاد یک بازار تازه است. اگر بازدهی مناسب باشد، اطلاعات شفاف منتشر شود، ورود و خروج ارز بدون دردسر انجام گیرد و منابع واقعاً به فعالیتهای اقتصادی برسد، اعتماد شکل میگیرد. بعد از آن میتوان انتظار داشت صندوقهای بیشتری وارد میدان شوند و حتی در آینده مدلهای تخصصیتری برای تأمین مالی پروژههای ارزی ایجاد شود .
سه شرط کلیدی برای موفقیت:
نخست، اعتماد است. مردم باید مطمئن باشند مقررات صندوق پایدار است و سرمایهشان با تصمیمهای ناگهانی سیاستگذار گرفتار نمیشود. در بازار ارز، اعتماد گاهی از چند درصد سود مهمتر است .
شرط دوم، کیفیت سرمایهگذاری است. اگر منابع ارزی صرفاً از یک حساب به حساب دیگری منتقل شود، هدف اصلی طرح محقق نشده است. منابع باید به سمت داراییهایی برود که یا بازده قابل اتکا ایجاد میکند یا توان تولید و درآمد ارزی اقتصاد را بالا میبرد .
شرط سوم، رقابت و شفافیت است. با گسترش صندوقها، سرمایهگذار باید بتواند عملکرد آنها را با یکدیگر مقایسه کند. نرخ بازده، هزینهها، ترکیب داراییها، میزان نقدشوندگی و ریسک هر صندوق باید روشن باشد. در این صورت، بازار به جای دستور اداری، به انتخاب آگاهانه مردم میدان میدهد .
صندوق ارزی اگر بتواند به مردم ثابت کند نگهداری دلار و مشارکت در تولید دو انتخاب متضاد نیستند، شاید نخستین قدم برای تبدیل بخشی از «ارزهای خاموش» به «سرمایه فعال» برداشته شده باشد. در اقتصادی که سالهاست هر قطره ارز اهمیت دارد، همین تغییر کوچک میتواند آغاز یک مسیر بزرگتر باشد .
ارسال دیدگاه